Tai Chi en de seizoenen

In de afgelopen week kwam ik een artikelt­je tegen dat getiteld was “Koud begin van de lente”. Het begint met de zin “De lente begint koud”, onder­wi­jst ons ver­vol­gens wan­neer de lente begint en vertelt daar­na dat het weer nat en koud is. Hoewel het niet met woor­den gezegd wordt is er dus blijk­baar een idee ver­bon­den aan het con­cept ‘lente’ waarin lente een peri­ode is waarin het warmer en droger had moeten te zijn.

Ik vind dit een erg merk­waardig artikelt­je.

De natu­ur op onze aarde bestaat in gol­ven, var­iërend van koud­er naar warmer en weer omge­keerd. Die golf­be­weg­ing is afhanke­lijk van een groot aan­tal fac­toren zoals, bij wijze van voor­beeld, de stand van de aarde ten opzichte van de zon. Hoe gróót die tem­per­atu­ur­vari­aties zijn en of het nat­ter of droger is, is boven­di­en ook nog eens afhanke­lijk van een com­plex aan diverse mileutech­nis­che en kli­ma­tol­o­gis­che omstandighe­den, deels eigen aan de aarde (zoals bijvoor­beeld de invloed van El Niño, van de vervuilende vulka­a­nu­it­barstin­gen en eens in de zoveel duizend jaar van de wis­sel­ing van de mag­netis­che polen) en tegen­wo­ordig deels veroorza­akt door de mens.

Maar dat golf­be­weg­ing­spro­ces is geen con­stante, en is dat ook nooit geweest; in de loop van tien­duizen­den jaren zijn er diverse ijsti­j­den geweest, de aarde is tro­pisch geweest, enzovoorts. Er zit geen regel­maat  in.

Echter, op een gegeven moment kwam het meest gevaar­lijke roofdi­er ooit op aarde: de vena­tor intel­li­gens, ‘de intel­li­gente jager’. Wij. We leer­den dat het onder­scheid tussen dag en nacht belan­grijk is want som­mige dieren vang je beter ’s nachts, andere makke­lijk­er overdag. Lat­er gin­gen we het land bebouwen en daar leer­den we van dat er peri­odes zijn om te zaaien en peri­odes om te oog­sten. En zo groei­den we, in de loop van vele tien­duizen­den jaren, naar een tijdsin­del­ing toe. 

Waar dit aan­vanke­lijk alleen maar posi­tief uit­pak­te omdat we luis­ter­den naar ‑gevoelig waren voor- de golf­be­weg­ing van de natu­ur begon de ellende toen we dit soort obser­vaties gin­gen over­dra­gen via schrift. Vanaf dat punt wor­den het wet­matighe­den, neergeschreven ‘als het zus voelt is het tijd voor zo’-observaties wer­den opgelegde ‘op deze dag van die maand moet je dit doen’-regels. We gin­gen onszelf steeds meer overgeven aan de beschreven wet­matigheid en steeds min­der voe­len en waarne­men wat er daad­w­erke­lijk gebeurde. 

De stap die hierop vol­gde is de stap waar wij mid­denin zit­ten: we leg­den de beschreven wet­matigheid vast in benoemde een­heden — de seizoe­nen, weken, dagen, uren, minuten. En we zijn totaal ongevoelig gewor­den voor wat die wet­matigheid in feite was, en is: een poging tot vast­leggen van een onregel­matige golf­be­weg­ing in de natu­ur.

Terugk­erend naar waar dit ver­haal mee begon ga ik nu kei­hard zeggen: de lente is hele­maal niet koud begonnen. Hoo­gu­it is onze beschri­jv­ing van de golf­be­weg­ing van de natu­ur niet toereik­end. We zouden er beter aan doen om het idiote idee van een vast ritme te ver­geten, en opnieuw te leren observeren. Vergeet woor­den zoals win­ter en zomer; doe gewoon een jas aan als het koud is en doe ‑em uit wan­neer het warm is. Vergeet alles wat wij als kun­st­matige wet over de echte natu­ur hebben gelegd en observeer, voel.

Bij Tai Chi bestaat een­zelfde prob­leem. Tai Chi is een kri­jgskun­st, en in feite is een kri­jgskun­st niet meer dan de kun­st van het win­nen in een fysiek con­flict. Dat is ‘de natu­ur’ van Tai Chi. Als kri­jgskun­st zijn er diverse con­cepten van aan­pak te ontle­den over hoe je het doel ‑win­nen- kunt bereiken. Soms hard, soms zacht, dat soort zak­en. Er is een oud Chi­nees werk­mod­el (oefen­ing in qi en de inter­ac­tie tussen yin en yang) dat zich heel goed laat hanteren om vaardig te wor­den in die con­cepten, en eigen­lijk is dit alles.

Maar dan moet deze vaardigheid wor­den overge­dra­gen…  En dat gebeurt via een sys­teem, een wet­matigheid. Dat sys­teem werkt in feite achter­stevoren: waar je vroeger aan je leer­ling zou onder­wi­jzen hoe een bepaalde inter­ac­tie moet voe­len om resul­taat te bereiken waar­na het vanzelf een fysieke vorm kri­jgt begint het onder­wi­js tegen­wo­ordig met die fysieke vorm, waar nie­mand aan­vanke­lijk van weet of begri­jpt waar die vor­mgev­ing voor is. Ver­vol­gens evolueren er aller­lei regelt­jes over het pre­cies kri­j­gen van die vor­mgev­ing, er komen ook nog eens regelt­jes voor die regelt­jes, en uitein­delijk weet nie­mand meer waar het in de kern over gaat. 

Dat is het punt waarop er gezegd gaat wor­den “Tai Chi is een gezond­hei­d­skun­st”: dat is gewoon een andere manier om te zeggen “de lente begint koud”.