Binnenkort mag ik een voordracht gaan houden bij Kopi Kecil in Eindhoven over mijn leertijd bij ‘meneer’ (dat gebruikten wij als zijn titel in plaats van ‘meester’) Tan Eng Ho. Meneer Tan was mijn Tit Khun-leraar en, zoals dat ging in die dagen, ik heb veel meer van hem geleerd dan Tit Khun. Ja, natuurlijk bedoel ik dan ook diverse andere stijlen maar dat is niet waar ik ineens aan moest denken tijdens het voorbereiden van mijn verhaal.
Tijdens het graafwerk in mijn archiefmateriaal, nodig om me goed voor te bereiden op wat ik wilde gaan zeggen, kwam ik een stuk tekst tegen van de ‘eerste leerling’ van meneer Tan. Ja, ik bewaar echt álles.
Hij merkte daarin op dat meneer Tan altijd aardig en vriendelijk was naar mensen, en dat triggerde een herinnering in mij — in dit geval over hoe hij met ons, zijn leerlingen, omging.
Leerlingen, zo heb ik ook mogen ervaren sinds in zelf les geef, komen in soorten en maten. Daarmee bedoel ik niet het verschil tussen ‘meer intellectueel’ (wat zeker bij Tai Chi veel voorkomt) of ‘meer vechtersbaasje’. Het gaat mij ook niet om ‘creatief met wat hij krijgt aangereikt’ of ‘recht in de leer’.
Nee, het gaat mij om een ander verschil: namelijk de vraag “traint hij (of ‘zij’)?”
Zeker in de traditionele school van meneer Tan was dit een belangrijke vraag, en ik zal je uitleggen waarom.
Toen ik, ergens rond mijn dertiende, vanuit een Karate- en oude stijl-Taekwondo-achtergrond voor het eerst bij meneer Tan op zijn zolder kwam viel ik bijna achterover van verbazing: de meester stond niet voor een groep hard te schreeuwen en iedereen hetzelfde te laten doen zoals ik gewend was, integendeel — hij zat langs de kant op zijn stoel, een paar leerlingen zaten langs de kant te kletsen, een enkeling deed aan de zijkant wat oefeningen, en midden op de vloer waren de leerlingen bezig waar hij op dat moment aandacht aan gaf.
En iedereen oefende wat anders.
Meneer Tan zag mij kijken en legde mij vriendelijk uit dat het niet belangrijk was of er hard getraind werd als je hier, in de school, aanwezig was; maar, zo zei hij, “hier kom je om gecorrigeerd te worden, om onder toezicht te trainen met een partner, en om nieuwe dingen te leren. Trainen doe je thuis”.
Ik deed dat ook, geïnspireerd door de grote voorbeelden ‑mijn oefenbroeders- die ik bij meneer Tan had leren kennen dat deden. Maar uiteraard waren er ook leerlingen bij die toch wel heel duidelijk smoesjesmakers waren. Als er even niet naar ze gekeken werd deden ze niks bijvoorbeeld, en het was wel heel duidelijk merkbaar dat er door hen thuis helemaal niet getraind werd.
En hierdoor leerde ik waarom iedereen in de school van meneer Tan wat anders leek te oefenen. Vriendelijk als hij altijd was sprak hij die ‘luie leerlingen’ niet aan op het feit dat ze niet trainden, integendeel: hij glimlachte en gaf ze gewoon les in iets wat ze wél deden — meneer Tan zette al zijn creativiteit in, mixte handelingen uit deze stijl met concepten van die andere, net zolang tot hij een mix had gevonden die wél ‘pakte’ bij die ene leerling, en waardoor die leerling toch bepaalde kwaliteiten kon verwerven.
Zonder daar bewust mee bezig te zijn creëerde hij zo, voor die categorie leerlingen, persoonlijke stijlen waar ze iets mee konden; en in plaats van iedereen geforceerd hetzelfde te laten doen als wat hijzelf zo rigoureus in zijn trainjaren had doorlopen keek hij naar het karakter van de leerling en hielp die, om beter te worden op diens eigen manier.
Toen ik, jaren later alweer, aan hem vertelde dat dit zoveel indruk op mij had gemaakt glimlachte hij. “Weet je waarom ik dat deed?” vroeg hij, terwijl hij een groot vraagteken in de lucht tekende. “Die leerlingen die hier altijd zitten te kletsen doen dat buiten de school ook, en overal vertellen ze ‘ik ben een leerling van Tan uit Eindhoven’. Als zij uitgedaagd worden en ze kunnen zich niet verweren is dat niet hun afgang maar is het mijn naam die door het slijk wordt gehaald. Aan de andere kant: als ik boos op ze word en ze dwing om te trainen lopen ze weg en gaan ze buiten op straat slecht over mij praten. Het is dus in mijn eigen belang dat ik een manier vind om ze toch ‘goed’ te maken”.
