Over Daoïsme
Wat is Daoïsme?
In de School van de Kraanvogel is één van de belangrijkste qigong-oefenvormen Wudang Qigong Shibafa, ‘Achttien Methodes Wudang Qigong’, kortweg Wudang Qigong. De band tussen Wudang Qigong en het Daoïsme noodzaakt ons om ons te verdiepen in het Daoïsme, en er zijn twee manieren om dat te doen.De eerste manier bestaat daaruit dat we de Dao, de Weg, zichzelf laten onthullen. De meesten van ons zullen kennis over het Daoïsme echter tegenkomen via de tweede weg, die inhoudt dat anderen ons erover vertellen. In dat geval nemen we feitelijk niet zozeer kennis van het Daoïsme maar eerder van de visie, en het begripsniveau, van het individu dat zijn persoonlijke perceptie van de Dao met ons deelt.
Dit leidt ons naar drie niveaus waarop het Daoïsme begrepen kan worden.
Op het eerste niveau baseren we ons begrip volledig op de geschriften van bijvoorbeeld reizigers die het Daoïsme aan den lijve menen te hebben ondervonden. Als we hun beschrijvingen lezen zou je het idee kunnen krijgen dat het Daoïsme een soort van bijgeloof is vol tempeltjes en met honderden, zo niet duizenden meer en minder belangrijke goden, godheidjes en geesten, en met alchemisten, talismannen en velerlei magische wegen om te trachten heden en toekomst te beïnvloeden.
Het tweede niveau kunnen we verwerven door werken te lezen zoals bijvoorbeeld Kristofer Schipper’s ‘Tao: de levende religie van China’. We zouden dan al te gemakkelijk, maar onterecht, gaan geloven dat het Daoïsme een gecompliceerde maar goed georganiseerde religie is ‑met haar eigen cosmologie en vol van velerlei soorten rituelen- die wordt uitgeoefend via een kerkachtige organisatie.
Om de verwarring te vergroten is er nog een derde, meer mystiek, niveau om het Daoïsme te begrijpen en wat we beschreven vinden in werken zoals de daodejing en de zhuangzi: het Daoïsme van de ‘eeuwige Weg die niet in woorden beschreven kan worden’, en ‘de Dao kan niet worden uitgedrukt in woorden want als je dat doet is het de Dao niet meer’.
Het Daoïsme heeft dus vele gezichten. In de ogen van sommigen is het een bijgeloof van mensen die goden en geesten smeken om welvaart en gezondheid, en die talismannen en magische incantaties gebruiken om hun lot te beïnvloeden. In de ogen van anderen is het een religie streep filosofie streep metafysisch begrip van, en inzicht in, de Weg, de Dao.
Nu luidt de eerste zin van de daodejing, het oudste en beroemdste boek over Daoïsme dat 2500 jaar geleden werd geschreven door Laozi: “de Dao die kan worden benoemd is niet de eeuwige Dao”.Graag wil ik je op basis van deze openingszin een gedachte meegeven over hoe het Daoïsme werkt, en wat deze zin feitelijk betekent.
We nemen water als voorbeeld.
Water heeft drie duidelijk identificeerbare en fysiek van elkaar te onderscheiden ‘staten van zijn’: ijs, water, en stoom. Eén van de karakteristieken van de substantie ‘water’ is dat het ijs zal blijven tot de temperatuur stijgt tot nul graden Celcius; daar wordt het vloeibaar water. En zoals we allemaal weten verandert water onmiddellijk in stoom bij honderd graden Celcius. Deze drie aspecten van water zijn duidelijk door ons vast te stellen, we kunnen ze onderscheiden, het zijn feitelijke ‘dingen’, feitelijke materie die we in onze handen kunnen nemen (doe dit alsjeblieft niet met de stoom), we kunnen ze zogezegd naast elkaar op tafel leggen; ze zijn solide, ze ‘bestaan’.
Echter, er is geen enkele staat van water mogelijk zonder temperatuur; dus blijkbaar is temperatuur één van de vele aspecten van water hoewel wij, in ons ‘wetenschappelijke’ maar blind-met-één-oog-onderwijs, enkel onderwijs krijgen over de H2O-moleculen en dergelijke, de ‘vaste’ dingen. Ons wordt nooit onderwezen om temperatuur als een valide en onafscheidelijk aspect van water te zien.
Desalniettemin is het dit temperatuur-aspect dat maakt dat water kan veranderen van de ene in de andere staat (overigens: samen met de factoren ‘druk’ en ’tijd’, maar ik wil het niet moeilijker maken dan het al is). En een karakteristiek van temperatuur is dat die altijd geleidelijk kan en moet veranderen.
Hier hebben we dus een zichtbare en een onzichtbare perceptie van water: in de zichtbare, fysieke en uiterlijke visie is water gebonden aan natuurwetten waardoor het relatief abrupt wijzigt van de ene staat in de andere: er is geen geleidelijke overgang van ijs naar water, we hebben het ene moment ijs en het andere moment vloeibaar water; we hebben het ene moment vloeibaar water en plotseling hebben we stoom.
Aan de andere kant is er het onzichtbare, ongrijpbare en niet-fysieke begrip van water, het aspect dat we onderscheiden als ’temperatuur’. En zodra we water vanuit deze invalshoek bezien bestaan er alleen máár geleidelijke overgangen. Temperatuur stijgt van min naar plus op een constante en geleidelijke wijze; dat kan sneller of langzamer geschieden, maar de verandering verloopt altijd gladjes. Er zijn geen plotselinge veranderingen in temperatuur, het is nooit het ene moment nul en het andere moment plotseling honderd graden: er zit altijd een ‑sneller of trager verlopend- geleidelijk verlopend groeiproces van honderd graden temperatuurstijging tussen.
Dit staat dus in scherp contrast tot de fysieke manifestatie van temperatuur ‑in dit geval dus water- die gebonden is aan specifieke natuurwetten, en die bepalen dat de vaste materie niet op geleidelijke wijze kan transformeren: er is of ijs of water, nooit iets er tussenin.
Hoe relateert deze watervergelijking nu aan het Daoïsme?
Daarvoor moeten we even terugkeren naar die eerste zin uit de daodejing: “de Dao die kan worden benoemd is niet de eeuwige Dao”. Blijkbaar waren er dus mensen die claimden dat de Dao wèl benoemd kan worden; maar vervolgens spraken ze over water in de vorm van ijs, in de vorm van vloeibaar water of in de vorm van stoom; ze spraken over water als één van deze drie grijpbare, objectiveerbare en duidelijk van elkaar te onderscheiden kwaliteiten.
Maar nee, zegt de daodejing, dat is niet de eeuwige Dao. Door enkel te kijken naar de grijpbare staten van water zie je de temperatuur haar werk niet doen, je mist de kracht die de verandering veroorzaakt en mogelijk maakt. Je mist hoe water niet iets vasts is in drie verschillende vormen, dat het in werkelijkheid voortdurend van de ene in de andere zijnsvorm verandert op een geleidelijke manier. Je mist het zien van de beweging van water doorheen de tijd, je mist het zien van de tijd zelf. Je mist het eeuwige en bent blind voor het feit dat het vaste altijd wijzigt door toedoen van de geleidelijke aspecten die aan onze aandacht ontsnappen.
Dit is een uitleg van de Dao in woorden; het kan dus niet de juiste zijn. Onderzoek zelf.
