editorial - de School van de Kraanvogel

editorial, Filosofie, Instructie, Kung Fu-cultuur, Tan Eng Ho, Tit Khun

Iedereen goed

22 oktober 2026

Binnenkort mag ik een voordracht gaan houden bij Kopi Kecil in Eindhoven over mijn leertijd bij ‘meneer’ (dat gebruikten wij als zijn titel in plaats van ‘meester’) Tan Eng Ho. Meneer Tan was mijn Tit Khun-leraar en, zoals dat ging in die dagen, ik heb veel meer van hem geleerd dan Tit Khun. Ja, natuurlijk bedoel ik dan ook diverse andere stijlen maar dat is niet waar ik ineens aan moest denken tijdens het voorbereiden van mijn verhaal.

Tijdens het graafwerk in mijn archiefmateriaal, nodig om me goed voor te bereiden op wat ik wilde gaan zeggen, kwam ik een stuk tekst tegen van de ‘eerste leerling’ van meneer Tan. Ja, ik bewaar echt álles.
Hij merkte daarin op dat meneer Tan altijd aardig en vriendelijk was naar mensen, en dat triggerde een herinnering in mij — in dit geval over hoe hij met ons, zijn leerlingen, omging.

Leerlingen, zo heb ik ook mogen ervaren sinds in zelf les geef, komen in soorten en maten. Daarmee bedoel ik niet het verschil tussen ‘meer intellectueel’ (wat zeker bij Tai Chi veel voorkomt) of ‘meer vechtersbaasje’. Het gaat mij ook niet om ‘creatief met wat hij krijgt aangereikt’ of ‘recht in de leer’.
Nee, het gaat mij om een ander verschil: namelijk de vraag “traint hij (of ‘zij’)?”

Zeker in de traditionele school van meneer Tan was dit een belangrijke vraag, en ik zal je uitleggen waarom.

Toen ik, ergens rond mijn dertiende, vanuit een Karate- en oude stijl-Taekwondo-achtergrond voor het eerst bij meneer Tan op zijn zolder kwam viel ik bijna achterover van verbazing: de meester stond niet voor een groep hard te schreeuwen en iedereen hetzelfde te laten doen zoals ik gewend was, integendeel — hij zat langs de kant op zijn stoel, een paar leerlingen zaten langs de kant te kletsen, een enkeling deed aan de zijkant wat oefeningen, en midden op de vloer waren de leerlingen bezig waar hij op dat moment aandacht aan gaf.

En iedereen oefende wat anders.

Meneer Tan zag mij kijken en legde mij vriendelijk uit dat het niet belangrijk was of er hard getraind werd als je hier, in de school, aanwezig was; maar, zo zei hij, “hier kom je om gecorrigeerd te worden, om onder toezicht te trainen met een partner, en om nieuwe dingen te leren. Trainen doe je thuis”.

Ik deed dat ook, geïnspireerd door de grote voorbeelden ‑mijn oefenbroeders- die ik bij meneer Tan had leren kennen dat deden. Maar uiteraard waren er ook leerlingen bij die toch wel heel duidelijk smoesjesmakers waren. Als er even niet naar ze gekeken werd deden ze niks bijvoorbeeld, en het was wel heel duidelijk merkbaar dat er door hen thuis helemaal niet getraind werd.

En hierdoor leerde ik waarom iedereen in de school van meneer Tan wat anders leek te oefenen. Vriendelijk als hij altijd was sprak hij die ‘luie leerlingen’ niet aan op het feit dat ze niet trainden, integendeel: hij glimlachte en gaf ze gewoon les in iets wat ze wél deden — meneer Tan zette al zijn creativiteit in, mixte handelingen uit deze stijl met concepten van die andere, net zolang tot hij een mix had gevonden die wél ‘pakte’ bij die ene leerling, en waardoor die leerling toch bepaalde kwaliteiten kon verwerven.

Zonder daar bewust mee bezig te zijn creëerde hij zo, voor die categorie leerlingen, persoonlijke stijlen waar ze iets mee konden; en in plaats van iedereen geforceerd hetzelfde te laten doen als wat hijzelf zo rigoureus in zijn trainjaren had doorlopen keek hij naar het karakter van de leerling en hielp die, om beter te worden op diens eigen manier.

Toen ik, jaren later alweer, aan hem vertelde dat dit zoveel indruk op mij had gemaakt glimlachte hij. “Weet je waarom ik dat deed?” vroeg hij, terwijl hij een groot vraagteken in de lucht tekende. “Die leerlingen die hier altijd zitten te kletsen doen dat buiten de school ook, en overal vertellen ze ‘ik ben een leerling van Tan uit Eindhoven’. Als zij uitgedaagd worden en ze kunnen zich niet verweren is dat niet hun afgang maar is het mijn naam die door het slijk wordt gehaald. Aan de andere kant: als ik boos op ze word en ze dwing om te trainen lopen ze weg en gaan ze buiten op straat slecht over mij praten. Het is dus in mijn eigen belang dat ik een manier vind om ze toch ‘goed’ te maken”.

editorial, Filosofie, Instructie, Kung Fu-cultuur

Het zwaard van de meester

11 april 2026

In 1998 gaf mijn leraar les in diverse zwaardvormen en ik was daarom, omdat ik fungeerde als zijn assistent en invaller, op zoek naar een ‘echt’ zwaard; de toenmalige Wushu-zwaarden vond ik maar niks met al dat geflubber (ze waren ontzettend licht en buigzaam) en ik dacht dat ik een beter zwaardgevoel (bestaat zoiets eigenlijk wel?) kon ontwikkelen door te trainen met een zwaard met een realistisch gewicht.

Mijn leraar zei niks.

Kort daarna kwam hij uit China terug met, zakelijk als hij was, een tas vol met echtere ‑zwaardere en mooiere- zwaarden die hij had meegenomen voor geïnteresseerde leerlingen. Helaas had ik op dat moment niet genoeg geld en kon ik er geen van hem afnemen.

De week daarna was ik, zoals wel vaker, bij hem thuis en het gesprek ging op een gegeven moment over die zwaarden. Hij pakte zijn eigen zwaard en legde daar de geschiedenis van uit:

”Dit zwaard is speciaal voor mij gemaakt in mijn geboortejaar 1954. Het staal is ongelofelijk sterk; kijk” zei hij, pakte het zwaard en sloeg met de scherpe (uiteraard niet geslepen) kant op de metalen drempel-strip van zijn deur. Hij wees naar de stalen drempel waar nu een soort van snede in zat, en vervolgens hield hij het zwaard voor mijn neus. “Zie je dat? Nog geen krasje!”

Hij liet mij het zwaard vasthouden en vertelde verder dat het was gemaakt uit de stalen bladveer van een auto uit de jaren dertig. “Niet alleen sla je er nog geen kras of deuk in, het is ook buigzaam en goed voor je qi”. Toen nam hij het zwaard weer uit mijn handen, hield de punt tegen de grond en liet zien hoe het blad een beetje boog toen hij er gewicht op zette. Vervolgens maakte hij een krachtige steekbeweging in de lucht en het blad vibreerde van greep naar de punt. Toen keek hij mij aan, reikte mij opnieuw het zwaard aan en zei “voor Yang Lu” (Yang Lu 楊露 is mijn Chinese naam).

Ik was met stomheid geslagen — zijn eigen zwaard! Dit ging niet over waarde in geld, dit was het zwaard van mijn leraar, een ongelofelijke gift!

Omdat ik dacht dat mijn leraar dit zou waarderen opperde ik meteen om het goed schoon te maken; het koper was dof, schede was ook niet zo fris meer. Maar toen ik dat voorstelde keek hij mij met grote ogen aan: “Nee-nee dat hoort niet!” Hij legde toen uit dat vroeger, als je trainde en je ging zweten, je met je hand je hoofd afveegde en daarna je natte hand droog veegde aan de bamboe schede.

Het enige dat ik moest doen was, ten eerste, nooit het blad aanraken met je handen want dat tast het staal aan en, twee, het zwaardblad af en toe in de olie zetten. Maar het beslag en de schede schoonmaken was een no-no want ”dit zwaard heeft de qi van je leraar”.

editorial, Filosofie, Instructie, Lerarenopleiding, onderwijs, Principes, Tai Chi, Tit Khun, training, Zegswijzen

Een meester maakt geen fouten

19 maart 2026

Eén van mijn leraren, boos omdat ik mijn eigen weg ben gegaan, laat ook na bijna twintig jaar nog steeds te pas en te onpas aan zijn leerlingen en in interviews weten dat hij ook leerlingen heeft opgeleid (de hint is duidelijk) die zijn weggegaan ‘omdat ze denken dat ze al meester zijn’.

Vanuit zijn optiek bekeken heeft hij gelijk: over mezelf sprekend (ja, ik voel me aangesproken) beweeg ik niet hetzelfde als hij, ben ik minder bezig met ‘voetje zus, handje zo’, ik heb zeker niet de jaren en uren training ondergaan waar zijn leven door gekleurd is, mijn huidige kennis en vaardigheid hebben nog veel te groeien en ik ben al helemaal niet die leerling die buigt voor de meester en zich schikt naar diens grillen.

Ik noem, en vind, mezelf dan ook bij lange na geen ‘meester’ en heb ook die aspiraties niet — wat moet ik met die titel? …en als ik mezelf al iets zou noemen behalve ‘Roel’ zeg ik meestal “ik ben leraar van mensen”; da’s alles.

Dat heb ik van mijn andere leraar, de Tit Khun-meester ‘meneer’ Tan Eng Ho, die zich nooit ‘meester’ liet noemen, het geen kwaliteits- maar een beleefdheidsaanduiding vond en er altijd over zei “noem mij maar ‘meneer’, dat is al respect genoeg”.

Mijn Tit Khun-leraar, ‘meneer’ Tan.

Zonder iets af te willen doen aan hun wederzijdse kwaliteiten in wat ik bij hen heb mogen leren (karakters verschillen nu eenmaal en ik heb ze allebei heel hoog zitten, ieder op zijn eigen manier) heeft dit verschil tussen de ene leraar die voortdurend liet weten “ik ben grootmeester” versus de andere die het al heel mooi vond wanneer hij ‘meneer’ werd genoemd bij mij wel de vraag in het leven geroepen wat dat dan is, een ‘meester’.

Mijn eerste definitie van de term ‘meester’ is technisch van aard: een meester leidt een gilde, geeft les aan discipelen (leerlingen die door hem tot meester worden opgeleid), en die discipelen geven voor het gilde les aan leerlingen (mensen van buiten het gilde die zelf een ander ambacht of beroep uitoefenen).

Dit overlapt uiteraard met het idee dat een meester over heel veel meer kennis en vaardigheid beschikt, maar dat leidt automatisch tot de vraag ‘vaardigheid waarin dan?’, en daar wordt het wat complexer.

De vraag wordt dan namelijk wat belangrijker is voor de discipel — moet hij de meester exact kopiëren omdat de handelingen precies op dezelfde manier moeten gebeuren, moet hij precies zijn in de sociale regeltjes van het gilde; of is het voor de meester zaak dat de discipel leert waaróm er zus-of-zo gehandeld wordt, dat hij de essentie van de handelingen leert kennen, dat hij die essentie leert aanpassen aan een nieuwe tijd in, misschien, een gewijzigde vormgeving?

Hier heb ik geen wijsheid in; wel een keuze, en mijn keuze is op het laatste gevallen waardoor ik mezelf nooit heb afgevraagd “doe ik het wel exact zoals ik het geleerd heb” of “gedraag ik me wel volgens de regeltjes”, maar juist altijd ben bezig geweest met “waar gaat het in de kern om” en “hoe krijg ik dit overgedragen in deze tijd die zo anders is als vroeger”. Het was de keuze tussen de structuur van de meester en het gilde, het businessmodel zo je wil, of de kunst die je daar kwam leren.

Op basis van het leerproces dat ik doorlopen heb als gevolg van die keuze heb ik een heel andere definitie ontwikkeld van wat een meester is:

“Een ‘meester’ maakt nooit fouten”.

Nee, ik bedoel niet dat ‑ie dan perfect is, verre van dat; ook niet dat hij ‘de beste’ is.
Waar het om gaat is dat een meester begrijpt dat elke stijl, elke methode en elke (gilde-) cultuur zijn zwakke punten heeft. Meesterschap bestaat dan ook niet uit het zo goed mogelijk zijn in de dingen die jouw stijl of aanpak doet, het bestaat niet uit heel goed zijn in precisie met betrekking tot je vaardigheid en het bestaat al helemáál niet uit de geschiedenis die je hebt doorlopen om je vaardigheid en kennis te verwerven — het bestaat uit inzien wat je eigen zwakke punten zijn en die vervolgens niet weg willen stoppen, maar ze accepteren voor wat ze zijn en ze actief incorporeren in je aanpak, in je flow: je sterke punt is je zwakke punt, je zwakke punt is je kracht.

In de muziek bijvoorbeeld, en dan jazz bij uitstek, draait het idee van ‘geen fouten’ om het vermogen om onverwachte klanken direct een plek te geven binnen de muziek. Wat eerst als een misser voelt kan dan het begin worden van een continuïteit of misschien zelfs van iets nieuws — mits de muzikant er bewust op reageert en het muzikaal verder uitwerkt. Het gaat dus minder om wat je speelt en meer om wat je er daarna mee doet. Zo zei Thelonious Monk^(bron) ooit “Er bestaat geen foute noot, het gaat erom hoe je hem oplost”.

Invloedrijke jazzmusici zoals Miles Davis en dus ook Thelonious Monk benadrukten daarom het principe dat een noot pas ‘fout’ is zodra je hem laat vallen en er bij stilstaat, niet als je hem vloeiend meeneemt in het vervolg.

Dit is ook iets wat de lange vorm van Yang-stijl Tai Chi je wil leren: als je A doet reageert de ander met B, jij doet C en dan is het klaar… MAAR als het dan toch níet klaar zou zijn doordat de ander daarop weet te reageren, dan ga je vloeiend door met D.

Uiteraard moet je de vorm hiervoor niet als ‘een gezondheidsdans’ beoefenen (niks mis mee, ik bedoel het niet als oordeel) maar voortdurend schaduwen, ‘echt’ maken, wat je aan het doen bent.

Zo wordt een vorm van (afhankelijk van hoe je telt) 108 handelingen één lange, continue flow waarin je voortdurend de steek die je hebt laten vallen incorporeert in jouw constante aansluiting op wat de ander doet, en zolang je maar vloeiend door blijft gaan maak je geen fouten.

Terug naar het begin: je wordt geen meester omdat je geoefend hebt onder andere meesters; om ‘meneer’ Tan aan te halen: “Als het spel van koper is en de leerling van goud wordt het spel van goud; máár als het spel van goud is maar de leerling is van koper, dan wordt het spel van koper” — van wie jij les hebt gehad maakt jou niet goed, jij maakt jou goed.

Ik vind het zodoende totaal niet boeiend of iemand mij wel of geen ‘meester’ noemt. Ik wéét dat ik steken laat vallen in mijn vaardigheid maar ga door, altijd met respect voor de ander maar nooit stilstaand bij wat een ander vindt dat ik verkeerd doe.

Een rivier die stilstaat is dood water; de kunst is mijn leraar.