Filosofie - de School van de Kraanvogel

Boekbespreking, Chinese termen, Filosofie, Instructie, Kung Fu-cultuur, onderwijs, training

Boekbespreking — The Sword Polisher’s Record

19 april 2026

Ik heb een kast vol boeken; uit sommige heb ik geleerd hoe het wél moet, uit andere hoe het liever anders moet; sommige boeken waren destijds leerzaam terwijl ik er nu van denk ‘waarom heb ik dat ooit gelezen’, andere boeken gaan tot op de dag van vandaag ver boven mijn begripsvermogen uit; maar uit elk boek heb ik in de loop der jaren iets kunnen meepikken waardoor zowel mijn inzichten als mijn vaardigheden konden groeien. In deze blog-serie deel ik ze graag met jullie.

The Sword Polisher’s Record — The Way of Kung-Fu
Auteur: Adam Hsu
Uitgeverij: Tuttle Publishing (1998)

Het is alweer 25 jaar geleden dat mijn school was onderverdeeld in een buiten- en een binnenschool. De buitenschool was een Tai Chi-school zoals alle andere; er werd niet in minder onderwerpen lesgegeven maar de insteek was ‘mensen helpen’ zoals dat Tai Chi-eigen is — een beetje oefenen voor de gezondheid; daardoor was de sfeer van deze buitenschool gemoedelijk en vriendelijk, je gaf hier en daar ‑als er om gevraagd werd- adviezen over gezondheids-gerelateerde vragen; dat soort dingen.

Er waren echter ook mensen die meer wilden of uit zichzelf een grotere inzet hadden. Zodra dat mij opviel keek ik het nog een tijdje aan en daarna nodigde ik ze uit voor mijn binnenschool.

Die binnenschool was anders qua opzet en doel; mensen werden opgeleid om uiteindelijk zelf les te gaan geven en moesten dus meer kunnen, en meer weten, dan hun toekomstige leerlingen. Zoals gezegd werd er wel in dezelfde onderwerpen getraind maar veel intensiever: meerdere sessies per week van elk drie uur waarbij je aanwezigheid werd verwacht, geen aardige woorden maar eisen aan inzet. Ik was niet aardig of vriendelijk, had zo mijn eisen en mijn nukken, en heb regelmatig ook mensen weer uit de groep gezet als ik het niet eens was met hun inzet of ‘Kung Fu-manieren’.

Die Kung Fu-manieren ‑de Kung Fu-cultuur zo je wil- werden niet uitgelegd en dat had een reden. Zo had ik, toen ik zelf nog in training was, ooit een gesprek met één van mijn eigen meesters over mijn toenmalige sparringpartner waar mijn leraar ontevreden over was.
Ik vroeg toen aan hem waarom hij dat niet, zoals ik vanuit Nederlandse vergelijkbare situaties gewend was, bespreekbaar maakte met die leerling — een motivatie- of gedragsgesprek of, zoals een andere leraar het ooit verwoordde: een ‘handje-boven-het-hoofd-houden’-gesprek. Hij keek mij ontsteld aan en zei “nee, dat mag ik niet doen! Als ik dat ga doen gaat hij straks goed gedrag spélen en dan kan ik niet meer zien wie hij werkelijk is!”

Uiteraard was ik mijn leraar niet en mijn leerlingen waren voor een deel Nederlanders, geen mensen met een achtergrond in Aziatische cultuur. Daardoor vond ik dat ik hier toch wat anders mee om moest gaan; niet té anders, dat niet, dus gedrag of inzet-problemen bespreekbaar maken heb ik nooit gedaan; maar ik vond dat ik mijn leerlingen wel een handvat moest geven om de Kung Fu-cultuur op te pikken.

Nou schreef ik voor de binnenschool regelmatig artikeltjes; soms over technische zaken natuurlijk (een aantal daarvan is later tot boek uitgewerkt), soms over geschiedenis, soms anekdotes uit onze geschiedenis.
Daarnaast had ik een leeslijst voor de leerlingen van de binnenschool samengesteld, en dit was een mooie mogelijkheid om dat handvat aan te reiken.

Er was namelijk een boek dat hier ideaal voor was: The Sword Polisher’s Record — The Way of Kung-Fu van Adam Hsu.

Ik kende deze meester al van zijn columns en artikelen in de diverse Amerikaanse vechtsport-tijdschriften die ik las (Black Belt Magazine, Inside Kung Fu) waarin hij vaak uitleg gaf over de Kung Fu-cultuur.

De The Sword Polisher’s Record leest makkelijk en is vlot geschreven. Dat komt o.a. doordat Hsu het boek heeft onderverdeeld in een aantal thema’s met, per thema, een aantal korte artikelen. De thema’s die hij behandelt zijn

Knocking on the Kung-fu Door
The Foundation of Kung-fu
Myth and Reality of Kung-fu Styles
The role of Forms in Kung-fu
Mind and Body Training
Usage: The Soul of Kung-fu
Masters and Students
Kung-fu Today and Tomorrow

Het is een boek dat nog steeds, bijna dertig jaar na dato, interessante en nog steeds valide onderwerpen beschrijft; en één van die onderwerpen ‑en daarmee de reden dat ik het op de boekenlijst heb gezet- was het thema ‘Masters and Students’ waarin Hsu ’the proper Kung-fu attitude’ beschrijft.

Zoals je ziet aan het lijstje thema’s gaat het boek over meer dan alleen dat; de vraag over (zijn visie op) de zin van vormtraining komt aan bod bijvoorbeeld en veel meer interessante Kung Fu-gespreksonderwerpen.

Het is wat dit boek zijn waarde geeft — niet alleen voor de zoekende leerling (er staat zoals gezegd veel interessante, meer algemene, Kung Fu-informatie in) maar ook voor de leraar die net iets meer achtergrond zoekt.

Van harte aanbevolen.

* Er wordt commissie verdiend via de ingesloten links naar Amazon.nl in het bovenstaande artikel.

editorial, Filosofie, Instructie, Kung Fu-cultuur

Het zwaard van de meester

11 april 2026

In 1998 gaf mijn leraar les in diverse zwaardvormen en ik was daarom, omdat ik fungeerde als zijn assistent en invaller, op zoek naar een ‘echt’ zwaard; de toenmalige Wushu-zwaarden vond ik maar niks met al dat geflubber (ze waren ontzettend licht en buigzaam) en ik dacht dat ik een beter zwaardgevoel (bestaat zoiets eigenlijk wel?) kon ontwikkelen door te trainen met een zwaard met een realistisch gewicht.

Mijn leraar zei niks.

Kort daarna kwam hij uit China terug met, zakelijk als hij was, een tas vol met echtere ‑zwaardere en mooiere- zwaarden die hij had meegenomen voor geïnteresseerde leerlingen. Helaas had ik op dat moment niet genoeg geld en kon ik er geen van hem afnemen.

De week daarna was ik, zoals wel vaker, bij hem thuis en het gesprek ging op een gegeven moment over die zwaarden. Hij pakte zijn eigen zwaard en legde daar de geschiedenis van uit:

”Dit zwaard is speciaal voor mij gemaakt in mijn geboortejaar 1954. Het staal is ongelofelijk sterk; kijk” zei hij, pakte het zwaard en sloeg met de scherpe (uiteraard niet geslepen) kant op de metalen drempel-strip van zijn deur. Hij wees naar de stalen drempel waar nu een soort van snede in zat, en vervolgens hield hij het zwaard voor mijn neus. “Zie je dat? Nog geen krasje!”

Hij liet mij het zwaard vasthouden en vertelde verder dat het was gemaakt uit de stalen bladveer van een auto uit de jaren dertig. “Niet alleen sla je er nog geen kras of deuk in, het is ook buigzaam en goed voor je qi”. Toen nam hij het zwaard weer uit mijn handen, hield de punt tegen de grond en liet zien hoe het blad een beetje boog toen hij er gewicht op zette. Vervolgens maakte hij een krachtige steekbeweging in de lucht en het blad vibreerde van greep naar de punt. Toen keek hij mij aan, reikte mij opnieuw het zwaard aan en zei “voor Yang Lu” (Yang Lu 楊露 is mijn Chinese naam).

Ik was met stomheid geslagen — zijn eigen zwaard! Dit ging niet over waarde in geld, dit was het zwaard van mijn leraar, een ongelofelijke gift!

Omdat ik dacht dat mijn leraar dit zou waarderen opperde ik meteen om het goed schoon te maken; het koper was dof, schede was ook niet zo fris meer. Maar toen ik dat voorstelde keek hij mij met grote ogen aan: “Nee-nee dat hoort niet!” Hij legde toen uit dat vroeger, als je trainde en je ging zweten, je met je hand je hoofd afveegde en daarna je natte hand droog veegde aan de bamboe schede.

Het enige dat ik moest doen was, ten eerste, nooit het blad aanraken met je handen want dat tast het staal aan en, twee, het zwaardblad af en toe in de olie zetten. Maar het beslag en de schede schoonmaken was een no-no want ”dit zwaard heeft de qi van je leraar”.

editorial, Filosofie, Instructie, Lerarenopleiding, onderwijs, Principes, Tai Chi, Tit Khun, training, Zegswijzen

Een meester maakt geen fouten

19 maart 2026

Eén van mijn leraren, boos omdat ik mijn eigen weg ben gegaan, laat ook na bijna twintig jaar nog steeds te pas en te onpas aan zijn leerlingen en in interviews weten dat hij ook leerlingen heeft opgeleid (de hint is duidelijk) die zijn weggegaan ‘omdat ze denken dat ze al meester zijn’.

Vanuit zijn optiek bekeken heeft hij gelijk: over mezelf sprekend (ja, ik voel me aangesproken) beweeg ik niet hetzelfde als hij, ben ik minder bezig met ‘voetje zus, handje zo’, ik heb zeker niet de jaren en uren training ondergaan waar zijn leven door gekleurd is, mijn huidige kennis en vaardigheid hebben nog veel te groeien en ik ben al helemaal niet die leerling die buigt voor de meester en zich schikt naar diens grillen.

Ik noem, en vind, mezelf dan ook bij lange na geen ‘meester’ en heb ook die aspiraties niet — wat moet ik met die titel? …en als ik mezelf al iets zou noemen behalve ‘Roel’ zeg ik meestal “ik ben leraar van mensen”; da’s alles.

Dat heb ik van mijn andere leraar, de Tit Khun-meester ‘meneer’ Tan Eng Ho, die zich nooit ‘meester’ liet noemen, het geen kwaliteits- maar een beleefdheidsaanduiding vond en er altijd over zei “noem mij maar ‘meneer’, dat is al respect genoeg”.

Mijn Tit Khun-leraar, ‘meneer’ Tan.

Zonder iets af te willen doen aan hun wederzijdse kwaliteiten in wat ik bij hen heb mogen leren (karakters verschillen nu eenmaal en ik heb ze allebei heel hoog zitten, ieder op zijn eigen manier) heeft dit verschil tussen de ene leraar die voortdurend liet weten “ik ben grootmeester” versus de andere die het al heel mooi vond wanneer hij ‘meneer’ werd genoemd bij mij wel de vraag in het leven geroepen wat dat dan is, een ‘meester’.

Mijn eerste definitie van de term ‘meester’ is technisch van aard: een meester leidt een gilde, geeft les aan discipelen (leerlingen die door hem tot meester worden opgeleid), en die discipelen geven voor het gilde les aan leerlingen (mensen van buiten het gilde die zelf een ander ambacht of beroep uitoefenen).

Dit overlapt uiteraard met het idee dat een meester over heel veel meer kennis en vaardigheid beschikt, maar dat leidt automatisch tot de vraag ‘vaardigheid waarin dan?’, en daar wordt het wat complexer.

De vraag wordt dan namelijk wat belangrijker is voor de discipel — moet hij de meester exact kopiëren omdat de handelingen precies op dezelfde manier moeten gebeuren, moet hij precies zijn in de sociale regeltjes van het gilde; of is het voor de meester zaak dat de discipel leert waaróm er zus-of-zo gehandeld wordt, dat hij de essentie van de handelingen leert kennen, dat hij die essentie leert aanpassen aan een nieuwe tijd in, misschien, een gewijzigde vormgeving?

Hier heb ik geen wijsheid in; wel een keuze, en mijn keuze is op het laatste gevallen waardoor ik mezelf nooit heb afgevraagd “doe ik het wel exact zoals ik het geleerd heb” of “gedraag ik me wel volgens de regeltjes”, maar juist altijd ben bezig geweest met “waar gaat het in de kern om” en “hoe krijg ik dit overgedragen in deze tijd die zo anders is als vroeger”. Het was de keuze tussen de structuur van de meester en het gilde, het businessmodel zo je wil, of de kunst die je daar kwam leren.

Op basis van het leerproces dat ik doorlopen heb als gevolg van die keuze heb ik een heel andere definitie ontwikkeld van wat een meester is:

“Een ‘meester’ maakt nooit fouten”.

Nee, ik bedoel niet dat ‑ie dan perfect is, verre van dat; ook niet dat hij ‘de beste’ is.
Waar het om gaat is dat een meester begrijpt dat elke stijl, elke methode en elke (gilde-) cultuur zijn zwakke punten heeft. Meesterschap bestaat dan ook niet uit het zo goed mogelijk zijn in de dingen die jouw stijl of aanpak doet, het bestaat niet uit heel goed zijn in precisie met betrekking tot je vaardigheid en het bestaat al helemáál niet uit de geschiedenis die je hebt doorlopen om je vaardigheid en kennis te verwerven — het bestaat uit inzien wat je eigen zwakke punten zijn en die vervolgens niet weg willen stoppen, maar ze accepteren voor wat ze zijn en ze actief incorporeren in je aanpak, in je flow: je sterke punt is je zwakke punt, je zwakke punt is je kracht.

In de muziek bijvoorbeeld, en dan jazz bij uitstek, draait het idee van ‘geen fouten’ om het vermogen om onverwachte klanken direct een plek te geven binnen de muziek. Wat eerst als een misser voelt kan dan het begin worden van een continuïteit of misschien zelfs van iets nieuws — mits de muzikant er bewust op reageert en het muzikaal verder uitwerkt. Het gaat dus minder om wat je speelt en meer om wat je er daarna mee doet. Zo zei Thelonious Monk^(bron) ooit “Er bestaat geen foute noot, het gaat erom hoe je hem oplost”.

Invloedrijke jazzmusici zoals Miles Davis en dus ook Thelonious Monk benadrukten daarom het principe dat een noot pas ‘fout’ is zodra je hem laat vallen en er bij stilstaat, niet als je hem vloeiend meeneemt in het vervolg.

Dit is ook iets wat de lange vorm van Yang-stijl Tai Chi je wil leren: als je A doet reageert de ander met B, jij doet C en dan is het klaar… MAAR als het dan toch níet klaar zou zijn doordat de ander daarop weet te reageren, dan ga je vloeiend door met D.

Uiteraard moet je de vorm hiervoor niet als ‘een gezondheidsdans’ beoefenen (niks mis mee, ik bedoel het niet als oordeel) maar voortdurend schaduwen, ‘echt’ maken, wat je aan het doen bent.

Zo wordt een vorm van (afhankelijk van hoe je telt) 108 handelingen één lange, continue flow waarin je voortdurend de steek die je hebt laten vallen incorporeert in jouw constante aansluiting op wat de ander doet, en zolang je maar vloeiend door blijft gaan maak je geen fouten.

Terug naar het begin: je wordt geen meester omdat je geoefend hebt onder andere meesters; om ‘meneer’ Tan aan te halen: “Als het spel van koper is en de leerling van goud wordt het spel van goud; máár als het spel van goud is maar de leerling is van koper, dan wordt het spel van koper” — van wie jij les hebt gehad maakt jou niet goed, jij maakt jou goed.

Ik vind het zodoende totaal niet boeiend of iemand mij wel of geen ‘meester’ noemt. Ik wéét dat ik steken laat vallen in mijn vaardigheid maar ga door, altijd met respect voor de ander maar nooit stilstaand bij wat een ander vindt dat ik verkeerd doe.

Een rivier die stilstaat is dood water; de kunst is mijn leraar.