Tit Khun - Pagina 2 - de School van de Kraanvogel

Chinese termen, Filosofie, Instructie, kracht, Lerarenopleiding, Principes, Roel Jansen, Tai Chi, Tit Khun, Uncategorized, Zegswijzen

De Dertien Houdingen van Tai Chi

13 augustus 2023

De Dertien Houdingen van Tai Chi worden door verschillende stromingen en meesters anders uitgelegd. Voor de één gaat het om concrete houdingen en handelingen, de ander heeft er weer andere ideeën over. Binnen de School van de Kraanvogel worden ze als volgt gezien:

Het getal 13 verwijst naar een groep van 8, de ba men ‘Acht Deuren’ genaamd; dit zijn peng, lü, ji, an, cai, lie, zhou en kao. Deze Acht Deuren bestaan op hun beurt weer uit twee groepen: de eerste vier vormen de ‘controleurs’ en de tweede vier vormen de ‘correctors’. Dit is omdat je bij de controleurs via contact de ander afhoudt en van je af werpt, terwijl je bij de correctors het verbroken contact weer herstelt — althans: bij de controleurs is peng de ‘kracht’ via welke je de ander ‘leest’ en lü, ji en an zijn hier variaties van; en bij de correctors is cai dé manier om iemand, na het contact verbroken te hebben, terug te halen maar het risico bestaat dat de ander dit overneemt en tegen jou gebruikt; lie, zhou en kao zijn dan variaties om het mogelijke probleem dat hierdoor kan ontstaan (nl. dat de ander zich tegen jou aanwerpt) te voorkomen of op te lossen.

De tweede groep van de 13 shi staat bekend als de wuxing 五行. Dit is de naam van wat bij ons bekend staat als ‘de Vijf Elementen/Fases’, maar xing 行 betekent eigenlijk zoveel als ‘gaan’ en suggereert dus beweging. Het is belangrijk om in acht te nemen dat we in een militaire (krijgskunst was vroeger een militaire aangelegenheid en zeker geen gezondheidsspel!) context zitten en dat we ‑aangezien Chinees een zeer contextgevoelige taal is- dus ook in die sfeer moeten vertalen. Militair gezien hebben we het dan zeker niet over ‘elementen’ of ‘fases’ en ook niet over ‘gaan’, maar over ‘manoeuvreren’. Het gaat zodoende om vijf strategieën om te manoeuvreren, om je te verplaatsen. We hebben het dan over:

jin bu 進步
lett. ‘voorwaartse stap’; echter, in militaire context betekent het ‘opdrijven’.
tui bu 退步
lett. ‘achterwaartse stap’; echter, in militaire context is dit het antwoord op ‘opdrijven’, waarbij je dus bewust en gecontroleerd achterwaarts aansluit op de jou opdrijvende kracht.
zuo gu 左顧
vaak foutief vertaald als ‘links schouwen’ (een archaïsch woord voor ‘kijken’); echter, ‘links’ kan ook betekenen ‘links zijn’, dus: ‘aan de linkerkant zijn en (naar de tegenstander) kijken’. Dit heeft betrekking op een aanval, door de ander, met de rechter arm; daardoor kom je nu aan de rugzijde van de tegenstander, dus je mag het begrijpen als ‘achter de rug van de ander gaan’.
you pan 右盘
vaak foutief vertaald als ‘rechts bezien’ (een ánder archaïsch woord voor ‘kijken’); echter, ‘rechts’ kan ook betekenen ‘rechts zijn’, dus: ‘aan de rechterkant zijn en (naar de tegenstander) kijken’. Dit heeft betrekking op een aanval, door de ander, met de rechter arm. Daardoor kom je nu aan de voorzijde van de ander, dus je mag het begrijpen als ‘gaan naar recht voor de ander’.
zhong ding 中定
vaak foutief vertaald als ‘centraal evenwicht’; foutief, want ding 定 betekent dat iets ‘zeker’ is, ‘vastgesteld’, ‘concreet’, ‘compact’. In de context van gezondheid en balans zou ‘evenwicht’ hier dus een weergave van kunnen zijn maar de context is militair. Het betekent dan ook dat het centrum compact, solide, is. Lees: dat je op je plaats blijft.

De wuxing 五行 maken in Tai Chi deel uit van het grotere geheel van de shisan shi 十三式, vaak vertaald als ‘de dertien houdingen’. Overigens is deze naam niet goed te vertalen: voor het Chinese begrip shi 式 in militaire context hebben wij geen woord. Het gaat om een kleine gevechtseenheid, bestaande uit soldaten met zwaard en schild en, daarachter opgesteld, soldaten met speren in verschillende lengte, die zich als eenheid in wisselende constructies kunnen opstellen. Een frontlijn bestaat dan uit meerdere van dergelijke eenheden en vormt een aaneengesloten rij. Op commando kan zo’n eenheid haar interne opstelling wijzigen — denk aan naar voren gericht zijn tegen en frontaal aanvallende vijand waarbij de soldaten met zwaard en schild vooraan staan, terwijl ze tegen ruiterij worden beschermd door de lange speren die van achteren over hun schouders naar voren steken, om dan plots de interne constructie te moeten wijzigen tegen een aanval vanaf de zijkant bijvoorbeeld. Zo’n ‘interne constructie’, dwz de opstelling van zo’n kleine eenheid, is een shi 式. Het werd in vroegere tijden door (door de keizer verboden) dorpsmilities vaak op verborgen wijze getraind via oefening in de drakendans, en je kunt dit heden ten dage nog herkennen in die trainingen.

Zoals je ziet zijn de 13 shi abstracte begrippen (als in: het zijn geen concrete handelingen, stappen of bewegingen) die gewoon vrij bestudeerd en beoefend kunnen worden. Hoewel ze via geschriften historisch aan Tai Chi verbonden zijn kun je ze prima bestuderen vanuit, en toepassen in, welke andere stijl van vechten dan ook.

#taichi #taichichuan #taijiquan #taiji #taichiquan #internalmartialarts #neijiaquan #kungfu #titkhun #thitkun #roeljansen #schoolvandekraanvogel

Chinese termen, Instructie, kracht, Principes, Tai Chi, Tit Khun

De kracht van geen-kracht

30 mei 2021

Hoewel bekend is van Yang Luchan, de grondlegger van Yang-stijl Tai Chi, dat hij ‑zoals alle krijgskunstenaars aan het begin van de negentiende eeuw- met specifieke zware gewichten oefende heeft Tai Chi van zichzelf geen krachttraining; sterker, sneller of harder zijn heeft geen betekenis in Tai Chi, sterker nog: het kan averechts werken.

*Voorbeeld van zo’n zware oefensteen; vaardigheid in het werken met zulke enorme gewichten maakte deel uit van Keizerlijke examens.* *Andere ‘objecten’ waarmee getraind werd waren zware hellebaarden (die vaak ruim honderd kilo wogen!), extra zware handbogen, enzovoorts.* *De foto komt van de Facebook-pagina van Dmitry Moiseev die zich specialiseert in dit soort oude trainmethodes.*

Toch hebben we in mijn school ‘objecttraining’ — diverse soorten heel specifieke training waarbij wel degelijk gebruik wordt gemaakt van gewichten. Deze objecttraining is niet bedoeld om sterker te worden maar gericht op het doen toenemen van sensitiviteit en, daarnaast, om het ‘schaduwen’ te ondersteunen: in Tai Chi draait namelijk alles om gevoelsgewaarwording.

Echter, wij hebben één trainingsmethode die wel degelijk echte krachttraining is: voor de handen. Waarom is dat?

Op zich is die krachttraining voor de handen nergens voor nodig, maar het is de enige vorm van krachttraining die je energetische sensitiviteitsontwikkeling niet in de weg zit; en de reden om deze training erbij te houden is (behalve dat ik het persoonlijk gewoon leuk vind om te doen) eerst en vooral om de mind van de leerling tevreden te houden: “Oh, krachttraining mag niet maar dit mag gelukkig nog wél”. Later, als de leerling dan iets van het energetische niveau gaat ‘pakken’, heeft niets hem in de weg gestaan bij het ontwikkelen van de benodigde sensitiviteit — ook zijn eigen mind niet die anders geen vertrouwen gehad zou hebben in het ‘geen kracht’-principe. Maar eigenlijk doen we totaal niets met die handkracht.

Als je de tegenstander als een boom ziet zou je kunnen stellen dat ‘kracht-stijlen’ (harder, sterker, sneller enzovoorts) de stam kunnen omkappen doordat ze, als een houthakker, de uitstekende takken beetje bij beetje hebben afgebroken, net zolang tot ze bij de stam komen.

Stijlscholen zoals Tai Chi, Tit Khun, Baguazhang en dergelijke werken daarentegen meer als de wind: die is helemaal niet met het omhakken van de stam bezig maar omgeeft de hele boom zoveel mogelijk en blijft dat doen, ongeacht hoe de boom vervormt onder het waaien van de wind. Dus de boom buigt zus vanwege de wind maar overal is wind, dan buigt de boom zo vanwege de wind maar ook dan is er nog steeds overal wind: overal is wind, ongeacht hoe de boom meegeeft. Dan is de wind weer hier, dan weer daar, en de boom zoekt zich te verdedigen tegen een aanval die er helemaal niet is. Daardoor beweegt ze heen-en-weer, zus-en-zo, en omdat ze te stug is om de wind blijvend te volgen hakt de boom uiteindelijk zichzelf om.

De wind heeft geen vijand.

Dit noemen we, in Tai Chi-termen, ‘jin’ 勁. Jin staat lijnrecht tegenover ‘li’ 力. Hoewel een woordenboek beide termen als ‘kracht’ vertaalt is er een groot verschil:

Li 力 is de kracht die ik zelf inzet om een fysiek resultaat te bereiken. Jin 勁 daarentegen is de kracht die mijn tegenstander ervaart terwijl ik geen kracht heb ingezet.

Jin is de kracht van de wind.

Pagina's: 1 2

Daoïsme, Filosofie, Instructie, Tit Khun, vormen

De misleiding van het aangeleerde

7 oktober 2016

Toen ik aan mijn vechtkunsttraining begon was ik een jaar of twaalf, dertien. Uiteraard wilde ik weten hoe ik me moest verdedigen tegen dit en wat ik kon doen tegen dat, en ik leerde een veelheid aan technieken.

Die in het midden op de achterste rij, dat ben ik toen ik zestien was. Op de voorgrond meneer Tan (links op de afbeelding).

Na een korte tijd rond te hebben geshopt in Karate, Taekwondo (oude stijl) en Pençak Silat kwam ik terecht bij meneer Tan. Daar leerde ik niet ’tegen dit doe je dat’, maar ik kreeg een beweging te leren die ik eerst naar tevredenheid moest kunnen uitvoeren, en daarna kwam er een korte uitleg over wat je moet die beweging ‘deed’ inclusief een bijbehorende partneroefening.

Op zich is dat natuurlijk niet zo’n vreemde onderwijsstructuur, sterker nog: ongemerkt zit die in alle krijgskunsten en vechtsporten. Neem bijvoorbeeld boksen: je leert een beweging waarbij je gezegd wordt dat dat een stoot is, en vervolgens ga je die oefenen. Bij Karate idem dito: dit is een stoot, dat is een trap, zus en zo’n beweging is een wering. Same difference.

Het punt is natuurlijk dat je als beginner niks wéét, en er moet ergens begonnen worden. Dus gebruikt de lesstructuur ‑die een stijlschool in feite ís- bij wijze van ingang die handelingen die je sowieso al kent en begrijpt; allen worden ze nu op een stijlspecifieke manier gevormd en aangeleerd.

Dit is wat ik later ben gaan benoemen als ‘het niveau van de tienduizend dingen’: tegen dit doe je dat, dit is schoppen, dit is slaan. En zo voort.

Ik vond Chinese stijlen leuk om te oefenen maar ik vond ze, op het begripsniveau dat ik toen had, wel inefficiënt: waarom zoveel aandacht aan het correct uitvoeren van de vormgeving van een bepaalde stap? Waarom niet meteen oefenen in de betekenis van die stap?

De Tit Khun-stijl die ik leerde had vijf ‘stapvormen’, elk gerelateerd aan een bepaalde richting. En zoals ik hierboven al vertelde kreeg ik elke stapvorm nauwgezet uitgelegd wat je met die beweging deed. En daar begon mijn pad van zelfmisleiding.

Meneer Tan probeerde mij in al zijn wijsheid van dat pad weg te houden. Zijn methode bestond uit verhaaltjes en anekdotes (zie HIER).
Nu wat het de tijd van Bruce Lee, en een beroemde uitspraak van Bruce Lee was ‘absorb what is useful’. Wij, leerlingen, zaten daardoor op een keer te praten over technieken van andere stijlen die Tit Khun niet had en vroegen op een gegeven moment aan meneer Tan of hij misschien ooit technieken had overgenomen uit andere stijlen. Zijn antwoord was, alweer, een verhaaltje: “Als je een techniek ziet bij een andere stijl die je erg goed vindt, dan moet je die overnemen natuurlijk! Zelf doe ik dat altijd zo: eerst kijk ik naar hoe ik me met Tit Khun tegen die techniek moet verdedigen. Als dat niet zo moeilijk blijkt te zijn als het aanvankelijk leek heb ik geen reden meer om die techniek mooi te vinden natuurlijk; maar als ik me er moeilijk tegen denk te kunnen verdedigen beschouw ik het als een mooie techniek.
Vóórdat ik ‘m nu overneem vraag ik me eerst af of Tit Khun misschien een beweging heeft die heel wel voor die techniek gebruikt kan worden, maar ik heb daar gewoon nooit eerder bij stilgestaan. Kom ik zo’n beweging niet tegen, dan neem ik die techniek over. Maar blijkt Tit Khun een beweging al te hebben die de toepassing van die techniek toelaat dan hoeft dat niet, en heb ik mijn eigen stijl verdiept!”
Uiteraard vroegen wij meteen welke technieken hij dan uiteindelijk had overgenomen. Meneer Tan glimlachte, ging achterover zitten en zei: “Geen”.

Het zou nog zeker dertig jaar duren voor ik daadwerkelijk begreep wat hij met deze uitleg wilde zeggen.

Dat lag niet aan hem, dat lag aan mij, de leerling. Tegenwoordig leer ik mijn eigen leerlingen dat ‘mijn’ kunst leren net zoiets is als het beklimmen van een ladder: je kunt net zo hoog stijgen als je treden kunt loslaten. Maar dat begreep ik zelf, in mijn eigen leertijd, heel lang niet.

Een voorbeeld: de stap/techniek die bij Tit Khun bekend staat als ‘pat kwa’. Als solo-stap ziet die er ongeveer zo uit:

En de toepassing die ik erbij geleerd kreeg was deze:

Een soort van ‘enkelbreek-techniek’ die aan de binnenkant/voorzijde van de tegenstander wordt gebruikt. Dit heb ik jarenlang zo geoefend, en later zelf ook onderwezen.
Later leerde ik bij meneer Tan de vormen (zeg maar: de ‘kata’) van Tit Khun, en daarin kwam die stap meerdere malen voor; maar dan wel op een manier waardoor die onmogelijk deze betekenis kon hebben. Dús werd het bijbehorende verhaal dat de toepassing afweek van de vormgeving in de vorm; hetzelfde flauwekulargument dat je tegenwoordig ook veel hoort in Tai Chi-kringen als het gaat over toepassingen van ‘de vorm’.

Nee, hartstikke fóut: de toepassing is juist exact zoals je die aanleert! Je moet alleen de aangeleerde basistoepassing, die je al zoveel jaren geoefend hebt, eerst loslaten om te kunnen inzien dat niet de vorm, maar de toepassing van die vorm anders is. Het duurde bij mij (maar ik ben een trage leerling) ruim dertig jaar voor ik überhaupt op dat idee kwam…

Mijn punt is eigenlijk: je leert eerst ‘de tienduizend dingen’: tegen dit doe je dat. Maar een goede stijlschool voert je verder dan dat: je leert vormgevingen van hóe je je handeling moet uitvoeren om vervolgens die specifieke handeling los te kunnen laten en de vormgeving voor zichzelf te laten spreken. Wat kun je er nog meer mee? Zo wordt je opleiding steeds conceptueler tot je uiteindelijk uitkomt op de basisconcepten; in het typisch traditioneel-Chinese vocabulaire ga je van ‘de tienduizend dingen’ naar ‘de vijf elementen’, en vandaar groei je weer door naar ‘yin en yang’ om uiteindelijk uit te komen bij de Dao. Van tienduizend details naar, uiteindelijk, één centraal concept.

Een stijl leert je dus feitelijk geen technieken of technisch handelen; integendeel. In werkelijkheid is een stijl ‑na het aanleren van materiaal om mee te werken- een soort van raadsel dat de leerling krijgt toegeworpen. Natuurlijk kun je blijven hangen in de basisuitleg van wat je doet met een bepaalde beweging, en ja: daar kun je heel goed mee worden. Maar that’s not the point: het aangeleerde is niet meer dan een inleiding en motivatie voor de beginnende leerling om die specifieke beweging überhaupt te willen oefenen. Maar om verder te kunnen te groeien in de concepten die de stijl achter de schermen probeert te onderwijzen is het zaak om die eerste uitleg ‑uiteraard na voldoende beheersing- ook weer te kunnen loslaten. Je leert geen beperkingen, je wordt geschoold in vrijheid.

Nawoord: ik kwam op het idee voor dit artikeltje door een filmpje dat ik ergens op Facebook (klik HIER) tegenkwam. Het is een reclamefilmpje van een paar Karateleraren die ‘alternatieve toepassingen’ van de handelingen uit een kata demonstreren, om zo te laten zien dat de ‘schoppen-en-slaan’-stijl die (in hun ogen blijkbaar) Karate ‘is’ ook anders gebruikt kan worden. Hebben ze iets nieuws ontdekt? Nee, niet iets nieuws. Hebben ze iets ‘ont-dekt’: ja, ze hebben de schil van datgene wat hen was aangeleerd (Karatebewegingen gaan over schoppen, slaan en blokken) van zich af kunnen werpen. Een stijl is geen leerschool in beperkingen (‘deze ene beweging doet het ene dát’), het is een opeenstapeling van raadsels (‘wat kun je allemaal met deze ene beweging?’ ‘Wat is het ene achterliggende, alomvattende concept ervan?’) om je de weg naar vrijheid te wijzen.

Laat je trede los en beklim je ladder.