Filosofie - de School van de Kraanvogel

Baguazhang, Boekbespreking, Chinese termen, Filosofie, Instructie, Principes

Boekbespreking — ‘A Shadow on Fallen Blossoms’

14 december 2025

Ik heb een kast vol boeken; uit sommige heb ik geleerd hoe het wél moet, uit andere hoe het liever anders moet; sommige boeken waren destijds leerzaam terwijl ik er nu van denk ‘waarom heb ik dat ooit gelezen’, andere boeken gaan tot op de dag van vandaag ver boven mijn begripsvermogen uit; maar uit elk boek heb ik in de loop der jaren iets kunnen meepikken waardoor zowel mijn inzichten als mijn vaardigheden konden groeien. In deze blog-serie deel ik ze graag met jullie.

A Shadow on Fallen Blossoms – The 36 and 48 Traditional Verses of Baguazhang
Auteur: Andrea Mary Falk
Uitgeverij: tgl books, Québec (2017)

Hoewel mijn school in de volksmond bekend staat als ‘een Tai Chi-school’ klopt dat in feite niet: het is een school in interne krijgskunst. Vechten heeft immers geen stijl — hooguit zijn er methodes om specifieke vaardigheden te verwerven; en wat wij tegenwoordig ‘een stijl’ noemen is in feite niet meer dan een gefossiliseerde overdrachtsmethode. Daarbij moet de leerling niet zozeer de vormgevingen leren maar wordt hij verondersteld zelf verder te zoeken: zo kan hij tot herkenning te komen van de kernprincipes die via die vormgevingen worden overgedragen.

Dat betekent dat wij veel meer onderwijzen dan ‘alleen maar’ Tai Chi; en omdat principes leren kennen maatwerk is loopt elke leerling ‑anders gebouwd, ander temperament- naar buiten met een eigen stijlen- en oefeningenpakket.

Eén van de stijlen c.q. instructiemethodes die, vanuit die invalshoek bezien, in mijn school alleen beperkt worden onderwezen is Baguazhang. In de School van de Kraanvogel is dat een interpretatie van Wudang Baguazhang van Fei Yintao, maar er zijn heel veel verschillende stromingen.

Zo verschillend als die stromingen ook mogen zijn (de ene stroming is beïnvloed door shuai jiao, de andere door tantui, enzovoorts), de principes waar ze omheen gebouwd zijn blijven hetzelfde. Zodoende zijn de oude geschriften van Baguazhang voor elke variant relevant maar ook voor elke interne stijlschool die door het concept ‘stijl’ heen heeft weten te prikken.

Een revolutionair Chinees boek dat over Baguazhang publiceerde was geschreven door Yan Dehua in 1936, waarbij het revolutionaire daaraan (naar Chinese begrippen van die tijd) was dat hij niet zozeer de houdingen beschreef maar de toepassingen. Eerdere auteurs zoals de beroemde meester Sun Lutang beschreven alleen de posities en, typisch voor Sun Lutang, een filosofische achtergrond.

Andrea Mary Falk ‑zelf een kundig Baguazhang-meester- heeft het boek van Yan Dehua vertaald en in 2000 uitgegeven onder de titel Yan Dehua s Bagua Applications, en in haar summiere voorwoord zegt ze “This is pure baguazhang – nothing more needs to be said. For this reason I have not edited or made any commentary at all, and kept thew flavour of the original book as much as possible”.
Oftewel: ze heeft er niks aan toegevoegd, niks bij uitgelegd — ze heeft alleen maar één op één vertaald want meer was, volgens haar, niet nodig.

Inderdaad vertaalt Falk vervolgens alleen maar zonder voetnoten, op- of aanmerkingen, en de tekst en afbeeldingen in het boek van Yan Dehua zijn vervolgens zó duidelijk dat iedereen die thuis is in de Chinese interne krijgskunsten de oefeningen relatief makkelijk kan reproduceren en incorporeren.

Nou is een interne stijlschool ‑in dit geval Baguazhang- meer dan ‘de toepassingen’- er zijn achterliggende redenen, principes, die het waarom van deze toepassingen verklaren. Bovendien zijn toepassingen hooguit een voorbeeld van ‘hoe het zou kunnen’, en zeker niet van ‘hoe het zou moeten’. Echter, principes, concepten en ideeën uitleggen vraagt soms hele lappen tekst waarin je makkelijk over de kern heen leest en ‑belangrijk voor degene die niet wil ‘weten’ maar wil ‘kunnen’- die vaak moeilijk te onthouden zijn.

Bij Baguazhang is de oplossing hiervoor gevonden in de vorm van korte versjes, een soort van oneliners eigenlijk maar dan op rijm. Daar zijn twee series van, namelijk een rijtje van 36 en een rijtje van 48 versjes.

Er is inmiddels een uitgebreide reeks aan boeken, zeker in het Chinees, die tekst en uitleg geven over de betekenis van deze versjes. Maar het is dezelfde Andrea Mary Falk die ik al eerder noemde die alle variaties naast elkaar gelegd heeft en die, in haar boek A Shadow on Fallen Blossoms – The 36 and 48 Traditional Verses of Baguazhang, vervolgens de verschillende versies met elkaar is gaan vergelijken.

Wat zegt deze anders dan die, waarom, tot welke betekenisverschillen leidt het – dat soort vragen. Tussendoor geeft ze via opmerkingen in de hoofdtekst en in voetnoten blijk van een enorme kennis op het gebied van interne krijgskunstenscholen en ‑teksten in het algemeen en valt er ook voor niet-Baguazhang beoefenaars veel te leren.

Zo heeft ze zinvolle dingen te zeggen of de typische Tai Chi-houding dan bian, over shi (式 en 勢), ze beschrijft veldgewaarwording en benoemt het verschil tussen het dantian en de onderbuik, ze geeft een overdrachtelijke uitleg van de Lange Rivier, geeft een metafysische uitleg over de ‘heng-’ en ‘ha-‘klanken, ze geeft een technische uitleg over bi 閉 (bekend in Tai Chi uit de naam ru feng si bi), tussen neus en lippen door beschrijft ze de historie van de reden voor naamgeving van ‘de’ drie interne stijlen, ze benoemt op academisch onderbouwde wijze de onzin van het koppelen van filosofische concepten aan krijgskunst, en nog veel en veel meer.

Punt is: als je hier niet op let lees je er overheen doordat het allemaal korte, makkelijk te missen opmerkingen zijn in haar uitleg over de betekenis van een bepaald vers en de vergelijking daarvan met andere varianten. Het boek is veel rijker dan je op het eerste gezicht zou verwachten en geeft niet alleen blijk van de enorme kennis en vaardigheid (om de teksten te kunnen interpreteren moet je zelf over een behoorlijke vaardigheid beschikken) van de auteur maar deelt in ieder geval die kennis ruimschoots met de lezer.

En hoewel de titel van het boek suggereert dat het over bloesems gaat denk ik daar anders over: je denkt dat je een bloesem koopt maar je krijgt een vrucht.

Van harte aanbevolen!

PS: een excellente en goed onderbouwde vertaling in het Nederlands van de 36 en 48 Baguazhang-verzen bestaat ook (weliswaar zonder de aanvullende commentaren zoals Falk die geeft) en heb ik in mijn bezit, maar ik kan er geen online link van vinden. Mocht je hierin geïnteresseerd zijn dan verwijs ik je met plezier door naar de website van de auteur.

* Er wordt commissie verdiend via de ingesloten links naar Amazon.nl in het bovenstaande artikel.

Filosofie, Instructie, Lerarenopleiding, onderwijs, training

De gang en de kamer

28 november 2025

Er zijn veel uiteenlopende motivaties mogelijk om Kungfu te gaan trainen. Voor mij, als leraar, is die motivatie niet zo interessant – het is gewoon één van de vele verschillende deuren van een grote, ronde kamer en door welke deur je naar binnen gaat doet er eigenlijk niet zoveel toe; alles is mooi.
Natuurlijk zijn er mensen die vervolgens niet de spreekwoordelijke kamer in gaan maar in het portaal na die deur blijven hangen – oefenen voor de gezondheid, zelfverdediging, acrobatische bewegingskunst, noem maar op.

En evenzo natuurlijk zijn er leraren die zich op specifiek één van die portalen richten en vervolgens de binnenkomers niet verder de weg wijzen naar de kamer — omdat er zo het meeste geld te verdienen valt, omdat ze zelf niet meer weten of kunnen of gewoon omdat ze dat leuk vinden.

Voor de leerling geldt ‘niks is goed, niks is fout’: de consument-leerling (de leerling die niet verder wil dan wat hij of zij toch al weet) krijgt de leraar die hem of haar daarbij helpt en de student-leerling (die uit zichzelf al nieuwsgierig is naar ‘maar waarom dan? Hoe zit dat?’) krijgt hier een (hopelijk) goede basis en zoekt daarna uit zichzelf wel verder.

‘De commerciëlen’ (degenen die jou in het portaal houden, om wat voor reden dan ook) hebben zeker hun plaats en vervullen een behoefte; maar het zijn niet degenen die de kunst overdragen – het zijn niet degenen die jou begeleiden vanaf de door jou gekozen deur en die je door het portaal naar ‘de kamer’ willen brengen: dat vraagt namelijk een investering qua tijd van hen die maakt dat ze minder kunnen verdienen aan anderen.

Maar wat is dan die ‘kamer’?

Dat is de volledige Kungfu-school; een ambachtelijke vakopleiding die inzet vraagt en waarin je geschoold wordt ‑al of niet door dezelfde leraar- in vier hoofdonderwerpen:

beoefening van Chinese vechtkunst, want bij welke vorm van ‘energetisch werk’ dan ook is interactie dé manier om je vaardigheid te versterken;
beoefening van Chinese gezondheidsoefeningen — in Westers denken een apart iets maar in feite onlosmakelijk verbonden met het krijgskunst-aspect om diverse redenen (dat vraagt een aparte post);

3. beoefening van traditionele Chinese medicijnen (vooral acupunctuur en/of massage omdat dat ‘fysieker’ is dan kruidengeneeskunst) want als jij niet goed wil of kunt zijn voor anderen, waarom zou een leraar je dan scholen in ‘slechte’ dingen? Bovendien is de kennis die je hieruit opdoet onmisbaar voor je studie in vaardigheid van de eerdere twee punten;
4. kennis van neidan 内丹, de interne alchemie, omdat de visie ten aanzien van qi daarvan meer overlapt met die van de Chinese krijgs- en gezondheidskunsten dan de werkmodellen en uitleg van de traditionele Chinese medicijnen;
5. studie van de antieke Chinese strategische studies (Sunzi Bingfa e.a.), zodat je snapt hoe de strijd tegen één of tegen tienduizend hetzelfde is en je, via kennisname van o.a. de Sunzi Bingfa (maar ook andere Chinese strategische geschriften) je kunst conceptueel leert benaderen. In sommige stromingen wordt ook de studie van de Yijing belangrijke gevonden, voor hetzelfde doel.

Naschrift: uiteraard is het bovenstaande over leraren enigszins gechargeerd — zelf geef ik immers ook regelmatig cursussen in mijn woonplaats in ‘alleen maar’ gezondheidsoefeningen. Ik vind dat heel belangrijk om te doen: goed zijn voor andere mensen en helpen waar je kunt met de middelen die je tot je beschikking hebt. Protect the weak.

Filosofie, Instructie, kracht, Qigong, Tai Chi

Tai Chi en de Derde Wet van Newton

9 oktober 2025

Tegenwoordig kennen we Isaac Newton als de wetenschapper die onder een appelboom ligt en, op het idee gebracht doordat er een appel uit de boom valt, het principe van de zwaartekracht formuleert.

In werkelijkheid wás hij helemaal geen wetenschapper in de moderne betekenis van dat woord; dat is hoe wij, vanuit onze tijd, met terugwerkende kracht graag naar Newton kijken. Zoals tegenwoordig algemeen bekend was hij gewoon bezig met ‘de natuur’.

Wetenschap zoals we dat nu kennen was nog geen strak gedefinieerde discipline en liep door elkaar met zienswijzen uit wat wij nu als andere, los van wetenschap staande, disciplines beschouwen. Vroeger echter was het zeker niet vreemd (of van elkaar onderscheidbaar) dat iemand als Newton ‑naast zijn vak als muntmeester en wiskundige- ook natuurkundige, astronoom, natuurfilosoof en alchemist was — het waren nog geen aparte disciplines. WIJ zijn degenen die, zoveel honderd jaar na zijn overlijden, hier grenzen tussen zijn gaan trekken.

Om een bruggetje te slaan van Newton naar de antieke krijgskunst Tai Chi moeten we ook deze kunst eerst losweken van hoe er in onze tijd, “met de kennis van nu”, naar wordt gekeken. En daar zijn ‑naast de meer reële Tai Chi-stromingen– twee populaire, wijdverbreide hoofdstromingen te onderscheiden die zich beiden baseren op hoe er in de oude teksten over Tai Chi geschreven wordt — in termen van ‘qi’ en ‘Daoïsme’.

Als we daar even met zeven mijlslaarzen (lees: wat minder genuanceerd) doorheen walsen is de eerste stroming ‘spiritueel’. Alles is energie (dat ben ik wel met ze eens) en liefde, ‘want Daoïsme gaat toch ook over één zijn met de natuur’ (onzin).
De verspreiders zijn doorgaans mensen die, euh, ‘wat moeite hebben met feiten’.

Aan de andere kant van ditzelfde spectrum vinden we de ‘vechters’ die qi zoeken aan te wenden als geheimzinnige kracht. Ze kunnen vreselijk verdwalen in contact-spelletjes die ‑eerlijk is eerlijk- op zich heel knap zijn en getuigen van grote sensitiviteit, maar die op geen enkele manier gaan voorkomen dat je klappen krijgt in een heuse confrontatie.

Natuurlijk is dit allemaal karikaturaal bedoeld, en als prettige tijdsbesteding is het één niet minder dan het ander en allemaal even waardevol, leuk en interessant. Het kunnen ook ‑zoals bij mijzelf- fases zijn, immers, ik ben begonnen toen ik twaalf was en wilde niks liever dan een tweede Kwai Chang Caine worden — hoe vaag wil je het hebben.

Wat ik tegenwoordig interessant vind aan deze verschillende, ogenschijnlijk niet-realistische zienswijzen op Tai Chi is dat ze zich allemaal baseren op de teksten van de Tai Chi-Klassieken. Daarin wordt met regelmaat gezegd dat je qi (‘energie’) moet gebruiken in plaats van li (wat wordt uitgelegd als ‘kracht’), en er wordt vaak gesuggereerd dat er een band is met het Daoïsme.

Maar de uitleg die aan de teksten wordt gegeven, díe is ‘met de ogen van nu’, en er wordt op basis van die (mijns inziens verkeerde) uitleg een soort van energetische krijgskunst gereconstrueerd die niet alleen niet werkt maar die ook totaal niet overeenkomt met de reële skill-set waar het in het verleden over ging.
Mijn punt is: Tai Chi is, of was in ieder geval ooit, een te vrezen krijgskunst. Dat is het niet geworden door magische krachten maar door keihard werken, door inzicht in menselijk (vecht-) gedrag en door diepgaand inzicht in krachtverwerking. De hele qi-terminologie was, in die tijd en cultuur, gewoon de soort-van-wetenschappelijke manier om al die inzichten onder te brengen in een (voor die tijd en binnen die context normaal) vocabulaire.

En dat bracht me dus op Isaac Newton: hoe zou hij de krachtverwerking van Tai Chi beschreven hebben?
Dat leek me een leuke vraag om aan AI te stellen en dat gaf een verrassend antwoord:

Tai Chi als krijgskunst met een focus op sensitiviteit en het behouden van je eigen structuur, terwijl je de energie van de tegenstander begeleidt, sluit erg mooi aan bij de Derde Wet van Newton.

Hier is de uitleg van de Derde Wet van Newton ( $F_{actie} = - F_{reactie}$ ) en hoe je die kunt zien en toepassen in je Tai Chi:

De Derde Wet van Newton: Actie en Reactie

De Derde Wet van Newton stelt:

Voor elke actiekracht is er een gelijke en tegengestelde reactiekracht.

Gelijk: De krachten zijn even groot in magnitude (sterkte).
Tegengesteld: De krachten werken in tegengestelde richting.
Actie en Reactie: Deze twee krachten werken altijd op verschillende objecten; de actiekracht werkt op het ene object en de reactiekracht op het andere.

Een Simpel Voorbeeld

Als je op de vloer staat:

Actie: Jouw lichaam oefent een kracht ( $F_{jouw gewicht}$ ) naar beneden uit op de vloer.
Reactie: De vloer oefent een gelijke en tegengestelde kracht ( $F_{normaalkracht}$ ) naar boven uit op jouw voeten.

Deze twee krachten zijn even groot, maar heffen elkaar niet op voor jouw lichaam, omdat ze op verschillende objecten (jij en de vloer) werken. De reactiekracht van de vloer is wat je draagt en voorkomt dat je door de vloer heen zakt.

Implementatie in Tai Chi (Krijgskunst)

De essentie van de Derde Wet – dat je altijd een even grote kracht terugkrijgt – is cruciaal voor deze beschrijving van Tai Chi: “uitermate sensitief omgaan met de inkomende kracht van de tegenstander, waardoor je diens beweging faciliteert, toestaat, terwijl je je eigen fysieke structuur intact houdt.”

1. Structurele Integriteit: Gronding en de Vloer

In Tai Chi is gronding (je ‘wortel’) fundamenteel. De wet legt uit waarom:

Wanneer je je eigen structuur intact houdt en een kracht (van de tegenstander) naar beneden of de zijkant leidt, reageert de grond op jouw afvoer van die kracht.
Als je structuur goed is (gewrichten opgestapeld, centrum aanwezig), fungeert je lichaam als een massieve, maar flexibele kolom die de kracht transporteert naar de aarde.
Je gebruikt de reactiekracht van de aarde (de normaalkracht) als je ondersteuning. Je duwt niet tegen de tegenstander; je leunt op de reactiekracht van de grond die door je intacte structuur heen werkt.

Toepassing: Zorg dat je structuur zo goed is dat de reactiekracht van de vloer recht door je lichaam kan lopen zonder gewrichten te buigen of je structuur te verzwakken. Je bent de geleider van kracht naar de grond en de gebruiker van de reactiekracht die terugkomt.

2. Sensitiviteit en het Omgaan met Inkomende Kracht

Dit is het ‘faciliteren, toestaan’-gedeelte:

Als de tegenstander jou duwt (Actie $F_{A}$ op jouw lichaam), reageert jouw lichaam met een even grote en tegengestelde kracht (Reactie $F_{R}$ op de tegenstander). Je kunt deze reactie niet vermijden.
In plaats van een harde, starre $F_{R}$ te creëren die leidt tot een blokkade (waardoor de $F_{A}$ en $F_{R}$ elkaar opheffen en jullie beiden tot stilstand komen of de zwakste structuur faalt), gebruik je sensitiviteit om de $F_{R}$ te leiden, transformeren of om te buigen.
Toepassing: Je erkent de inkomende kracht ( $F_{A}$ ) en laat deze niet stoppen tegen een star punt. Door mee te bewegen (cirkelen, spiraal, wegdraaien) zorg je ervoor dat de reactiekracht ( $F_{R}$ ) die onvermijdelijk ontstaat, niet loodrecht op je structuur blijft staan, maar afglijdt of wordt omgezet in een tangentiële (zijwaartse) beweging, waardoor de tegenstander zijn eigen evenwicht verliest. Je faciliteert de reactiekracht door diens pad te veranderen.

3. De ‘Vrije’ Kracht van de Tegenstander Gebruiken

De sensitiviteit stelt je in staat om het moment te vinden waarop de tegenstander te veel kracht genereert in een bepaalde richting (te veel ‘Actie’).

Omdat de Actiekracht een gelijke en tegengestelde Reactiekracht terugkrijgt, geldt: hoe harder de tegenstander duwt, hoe groter de kracht die jij kunt gebruiken (door diens beweging te faciliteren).
Jouw taak is niet om harder terug te duwen, maar om de structuur van de tegenstander te breken of diens balanspunt te verschuiven op het moment dat de tegenstander de grootste Actiekracht genereert. Je ‘lift’ of ‘richt’ hun eigen Actiekracht om tegen henzelf te werken.

Samenvattend:

De Derde Wet van Newton is de fundering van je krijgskunst. Elke keer dat een tegenstander contact maakt, is er een krachtpaar. Jouw training in sensitiviteit en structurele integriteit is de methode om ervoor te zorgen dat jij de meester bent van de reactiekracht die altijd zal ontstaan.

Tot zover het antwoord van AI en ik zweer het je: Isaac Newton was een Tai Chi-meester! 🙂