Tai Chi - Pagina 3 - de School van de Kraanvogel

Filosofie, Instructie, kracht, Qigong, Tai Chi

Tai Chi en de Derde Wet van Newton

9 oktober 2025

Tegenwoordig kennen we Isaac Newton als de wetenschapper die onder een appelboom ligt en, op het idee gebracht doordat er een appel uit de boom valt, het principe van de zwaartekracht formuleert.

In werkelijkheid wás hij helemaal geen wetenschapper in de moderne betekenis van dat woord; dat is hoe wij, vanuit onze tijd, met terugwerkende kracht graag naar Newton kijken. Zoals tegenwoordig algemeen bekend was hij gewoon bezig met ‘de natuur’.

Wetenschap zoals we dat nu kennen was nog geen strak gedefinieerde discipline en liep door elkaar met zienswijzen uit wat wij nu als andere, los van wetenschap staande, disciplines beschouwen. Vroeger echter was het zeker niet vreemd (of van elkaar onderscheidbaar) dat iemand als Newton ‑naast zijn vak als muntmeester en wiskundige- ook natuurkundige, astronoom, natuurfilosoof en alchemist was — het waren nog geen aparte disciplines. WIJ zijn degenen die, zoveel honderd jaar na zijn overlijden, hier grenzen tussen zijn gaan trekken.

Om een bruggetje te slaan van Newton naar de antieke krijgskunst Tai Chi moeten we ook deze kunst eerst losweken van hoe er in onze tijd, “met de kennis van nu”, naar wordt gekeken. En daar zijn ‑naast de meer reële Tai Chi-stromingen– twee populaire, wijdverbreide hoofdstromingen te onderscheiden die zich beiden baseren op hoe er in de oude teksten over Tai Chi geschreven wordt — in termen van ‘qi’ en ‘Daoïsme’.

Als we daar even met zeven mijlslaarzen (lees: wat minder genuanceerd) doorheen walsen is de eerste stroming ‘spiritueel’. Alles is energie (dat ben ik wel met ze eens) en liefde, ‘want Daoïsme gaat toch ook over één zijn met de natuur’ (onzin).
De verspreiders zijn doorgaans mensen die, euh, ‘wat moeite hebben met feiten’.

Aan de andere kant van ditzelfde spectrum vinden we de ‘vechters’ die qi zoeken aan te wenden als geheimzinnige kracht. Ze kunnen vreselijk verdwalen in contact-spelletjes die ‑eerlijk is eerlijk- op zich heel knap zijn en getuigen van grote sensitiviteit, maar die op geen enkele manier gaan voorkomen dat je klappen krijgt in een heuse confrontatie.

Natuurlijk is dit allemaal karikaturaal bedoeld, en als prettige tijdsbesteding is het één niet minder dan het ander en allemaal even waardevol, leuk en interessant. Het kunnen ook ‑zoals bij mijzelf- fases zijn, immers, ik ben begonnen toen ik twaalf was en wilde niks liever dan een tweede Kwai Chang Caine worden — hoe vaag wil je het hebben.

Wat ik tegenwoordig interessant vind aan deze verschillende, ogenschijnlijk niet-realistische zienswijzen op Tai Chi is dat ze zich allemaal baseren op de teksten van de Tai Chi-Klassieken. Daarin wordt met regelmaat gezegd dat je qi (‘energie’) moet gebruiken in plaats van li (wat wordt uitgelegd als ‘kracht’), en er wordt vaak gesuggereerd dat er een band is met het Daoïsme.

Maar de uitleg die aan de teksten wordt gegeven, díe is ‘met de ogen van nu’, en er wordt op basis van die (mijns inziens verkeerde) uitleg een soort van energetische krijgskunst gereconstrueerd die niet alleen niet werkt maar die ook totaal niet overeenkomt met de reële skill-set waar het in het verleden over ging.
Mijn punt is: Tai Chi is, of was in ieder geval ooit, een te vrezen krijgskunst. Dat is het niet geworden door magische krachten maar door keihard werken, door inzicht in menselijk (vecht-) gedrag en door diepgaand inzicht in krachtverwerking. De hele qi-terminologie was, in die tijd en cultuur, gewoon de soort-van-wetenschappelijke manier om al die inzichten onder te brengen in een (voor die tijd en binnen die context normaal) vocabulaire.

En dat bracht me dus op Isaac Newton: hoe zou hij de krachtverwerking van Tai Chi beschreven hebben?
Dat leek me een leuke vraag om aan AI te stellen en dat gaf een verrassend antwoord:

Tai Chi als krijgskunst met een focus op sensitiviteit en het behouden van je eigen structuur, terwijl je de energie van de tegenstander begeleidt, sluit erg mooi aan bij de Derde Wet van Newton.

Hier is de uitleg van de Derde Wet van Newton ( $F_{actie} = - F_{reactie}$ ) en hoe je die kunt zien en toepassen in je Tai Chi:

De Derde Wet van Newton: Actie en Reactie

De Derde Wet van Newton stelt:

Voor elke actiekracht is er een gelijke en tegengestelde reactiekracht.

Gelijk: De krachten zijn even groot in magnitude (sterkte).
Tegengesteld: De krachten werken in tegengestelde richting.
Actie en Reactie: Deze twee krachten werken altijd op verschillende objecten; de actiekracht werkt op het ene object en de reactiekracht op het andere.

Een Simpel Voorbeeld

Als je op de vloer staat:

Actie: Jouw lichaam oefent een kracht ( $F_{jouw gewicht}$ ) naar beneden uit op de vloer.
Reactie: De vloer oefent een gelijke en tegengestelde kracht ( $F_{normaalkracht}$ ) naar boven uit op jouw voeten.

Deze twee krachten zijn even groot, maar heffen elkaar niet op voor jouw lichaam, omdat ze op verschillende objecten (jij en de vloer) werken. De reactiekracht van de vloer is wat je draagt en voorkomt dat je door de vloer heen zakt.

Implementatie in Tai Chi (Krijgskunst)

De essentie van de Derde Wet – dat je altijd een even grote kracht terugkrijgt – is cruciaal voor deze beschrijving van Tai Chi: “uitermate sensitief omgaan met de inkomende kracht van de tegenstander, waardoor je diens beweging faciliteert, toestaat, terwijl je je eigen fysieke structuur intact houdt.”

1. Structurele Integriteit: Gronding en de Vloer

In Tai Chi is gronding (je ‘wortel’) fundamenteel. De wet legt uit waarom:

Wanneer je je eigen structuur intact houdt en een kracht (van de tegenstander) naar beneden of de zijkant leidt, reageert de grond op jouw afvoer van die kracht.
Als je structuur goed is (gewrichten opgestapeld, centrum aanwezig), fungeert je lichaam als een massieve, maar flexibele kolom die de kracht transporteert naar de aarde.
Je gebruikt de reactiekracht van de aarde (de normaalkracht) als je ondersteuning. Je duwt niet tegen de tegenstander; je leunt op de reactiekracht van de grond die door je intacte structuur heen werkt.

Toepassing: Zorg dat je structuur zo goed is dat de reactiekracht van de vloer recht door je lichaam kan lopen zonder gewrichten te buigen of je structuur te verzwakken. Je bent de geleider van kracht naar de grond en de gebruiker van de reactiekracht die terugkomt.

2. Sensitiviteit en het Omgaan met Inkomende Kracht

Dit is het ‘faciliteren, toestaan’-gedeelte:

Als de tegenstander jou duwt (Actie $F_{A}$ op jouw lichaam), reageert jouw lichaam met een even grote en tegengestelde kracht (Reactie $F_{R}$ op de tegenstander). Je kunt deze reactie niet vermijden.
In plaats van een harde, starre $F_{R}$ te creëren die leidt tot een blokkade (waardoor de $F_{A}$ en $F_{R}$ elkaar opheffen en jullie beiden tot stilstand komen of de zwakste structuur faalt), gebruik je sensitiviteit om de $F_{R}$ te leiden, transformeren of om te buigen.
Toepassing: Je erkent de inkomende kracht ( $F_{A}$ ) en laat deze niet stoppen tegen een star punt. Door mee te bewegen (cirkelen, spiraal, wegdraaien) zorg je ervoor dat de reactiekracht ( $F_{R}$ ) die onvermijdelijk ontstaat, niet loodrecht op je structuur blijft staan, maar afglijdt of wordt omgezet in een tangentiële (zijwaartse) beweging, waardoor de tegenstander zijn eigen evenwicht verliest. Je faciliteert de reactiekracht door diens pad te veranderen.

3. De ‘Vrije’ Kracht van de Tegenstander Gebruiken

De sensitiviteit stelt je in staat om het moment te vinden waarop de tegenstander te veel kracht genereert in een bepaalde richting (te veel ‘Actie’).

Omdat de Actiekracht een gelijke en tegengestelde Reactiekracht terugkrijgt, geldt: hoe harder de tegenstander duwt, hoe groter de kracht die jij kunt gebruiken (door diens beweging te faciliteren).
Jouw taak is niet om harder terug te duwen, maar om de structuur van de tegenstander te breken of diens balanspunt te verschuiven op het moment dat de tegenstander de grootste Actiekracht genereert. Je ‘lift’ of ‘richt’ hun eigen Actiekracht om tegen henzelf te werken.

Samenvattend:

De Derde Wet van Newton is de fundering van je krijgskunst. Elke keer dat een tegenstander contact maakt, is er een krachtpaar. Jouw training in sensitiviteit en structurele integriteit is de methode om ervoor te zorgen dat jij de meester bent van de reactiekracht die altijd zal ontstaan.

Tot zover het antwoord van AI en ik zweer het je: Isaac Newton was een Tai Chi-meester! 🙂

Chinese termen, Filosofie, Instructie, kracht, Lerarenopleiding, Principes, Roel Jansen, Tai Chi, Tit Khun, Uncategorized, Zegswijzen

De Dertien Houdingen van Tai Chi

13 augustus 2023

De Dertien Houdingen van Tai Chi worden door verschillende stromingen en meesters anders uitgelegd. Voor de één gaat het om concrete houdingen en handelingen, de ander heeft er weer andere ideeën over. Binnen de School van de Kraanvogel worden ze als volgt gezien:

Het getal 13 verwijst naar een groep van 8, de ba men ‘Acht Deuren’ genaamd; dit zijn peng, lü, ji, an, cai, lie, zhou en kao. Deze Acht Deuren bestaan op hun beurt weer uit twee groepen: de eerste vier vormen de ‘controleurs’ en de tweede vier vormen de ‘correctors’. Dit is omdat je bij de controleurs via contact de ander afhoudt en van je af werpt, terwijl je bij de correctors het verbroken contact weer herstelt — althans: bij de controleurs is peng de ‘kracht’ via welke je de ander ‘leest’ en lü, ji en an zijn hier variaties van; en bij de correctors is cai dé manier om iemand, na het contact verbroken te hebben, terug te halen maar het risico bestaat dat de ander dit overneemt en tegen jou gebruikt; lie, zhou en kao zijn dan variaties om het mogelijke probleem dat hierdoor kan ontstaan (nl. dat de ander zich tegen jou aanwerpt) te voorkomen of op te lossen.

De tweede groep van de 13 shi staat bekend als de wuxing 五行. Dit is de naam van wat bij ons bekend staat als ‘de Vijf Elementen/Fases’, maar xing 行 betekent eigenlijk zoveel als ‘gaan’ en suggereert dus beweging. Het is belangrijk om in acht te nemen dat we in een militaire (krijgskunst was vroeger een militaire aangelegenheid en zeker geen gezondheidsspel!) context zitten en dat we ‑aangezien Chinees een zeer contextgevoelige taal is- dus ook in die sfeer moeten vertalen. Militair gezien hebben we het dan zeker niet over ‘elementen’ of ‘fases’ en ook niet over ‘gaan’, maar over ‘manoeuvreren’. Het gaat zodoende om vijf strategieën om te manoeuvreren, om je te verplaatsen. We hebben het dan over:

jin bu 進步
lett. ‘voorwaartse stap’; echter, in militaire context betekent het ‘opdrijven’.
tui bu 退步
lett. ‘achterwaartse stap’; echter, in militaire context is dit het antwoord op ‘opdrijven’, waarbij je dus bewust en gecontroleerd achterwaarts aansluit op de jou opdrijvende kracht.
zuo gu 左顧
vaak foutief vertaald als ‘links schouwen’ (een archaïsch woord voor ‘kijken’); echter, ‘links’ kan ook betekenen ‘links zijn’, dus: ‘aan de linkerkant zijn en (naar de tegenstander) kijken’. Dit heeft betrekking op een aanval, door de ander, met de rechter arm; daardoor kom je nu aan de rugzijde van de tegenstander, dus je mag het begrijpen als ‘achter de rug van de ander gaan’.
you pan 右盘
vaak foutief vertaald als ‘rechts bezien’ (een ánder archaïsch woord voor ‘kijken’); echter, ‘rechts’ kan ook betekenen ‘rechts zijn’, dus: ‘aan de rechterkant zijn en (naar de tegenstander) kijken’. Dit heeft betrekking op een aanval, door de ander, met de rechter arm. Daardoor kom je nu aan de voorzijde van de ander, dus je mag het begrijpen als ‘gaan naar recht voor de ander’.
zhong ding 中定
vaak foutief vertaald als ‘centraal evenwicht’; foutief, want ding 定 betekent dat iets ‘zeker’ is, ‘vastgesteld’, ‘concreet’, ‘compact’. In de context van gezondheid en balans zou ‘evenwicht’ hier dus een weergave van kunnen zijn maar de context is militair. Het betekent dan ook dat het centrum compact, solide, is. Lees: dat je op je plaats blijft.

De wuxing 五行 maken in Tai Chi deel uit van het grotere geheel van de shisan shi 十三式, vaak vertaald als ‘de dertien houdingen’. Overigens is deze naam niet goed te vertalen: voor het Chinese begrip shi 式 in militaire context hebben wij geen woord. Het gaat om een kleine gevechtseenheid, bestaande uit soldaten met zwaard en schild en, daarachter opgesteld, soldaten met speren in verschillende lengte, die zich als eenheid in wisselende constructies kunnen opstellen. Een frontlijn bestaat dan uit meerdere van dergelijke eenheden en vormt een aaneengesloten rij. Op commando kan zo’n eenheid haar interne opstelling wijzigen — denk aan naar voren gericht zijn tegen en frontaal aanvallende vijand waarbij de soldaten met zwaard en schild vooraan staan, terwijl ze tegen ruiterij worden beschermd door de lange speren die van achteren over hun schouders naar voren steken, om dan plots de interne constructie te moeten wijzigen tegen een aanval vanaf de zijkant bijvoorbeeld. Zo’n ‘interne constructie’, dwz de opstelling van zo’n kleine eenheid, is een shi 式. Het werd in vroegere tijden door (door de keizer verboden) dorpsmilities vaak op verborgen wijze getraind via oefening in de drakendans, en je kunt dit heden ten dage nog herkennen in die trainingen.

Zoals je ziet zijn de 13 shi abstracte begrippen (als in: het zijn geen concrete handelingen, stappen of bewegingen) die gewoon vrij bestudeerd en beoefend kunnen worden. Hoewel ze via geschriften historisch aan Tai Chi verbonden zijn kun je ze prima bestuderen vanuit, en toepassen in, welke andere stijl van vechten dan ook.

#taichi #taichichuan #taijiquan #taiji #taichiquan #internalmartialarts #neijiaquan #kungfu #titkhun #thitkun #roeljansen #schoolvandekraanvogel

Chinese termen, Instructie, kracht, Principes, Tai Chi, Tit Khun

De kracht van geen-kracht

30 mei 2021

Hoewel bekend is van Yang Luchan, de grondlegger van Yang-stijl Tai Chi, dat hij ‑zoals alle krijgskunstenaars aan het begin van de negentiende eeuw- met specifieke zware gewichten oefende heeft Tai Chi van zichzelf geen krachttraining; sterker, sneller of harder zijn heeft geen betekenis in Tai Chi, sterker nog: het kan averechts werken.

*Voorbeeld van zo’n zware oefensteen; vaardigheid in het werken met zulke enorme gewichten maakte deel uit van Keizerlijke examens.* *Andere ‘objecten’ waarmee getraind werd waren zware hellebaarden (die vaak ruim honderd kilo wogen!), extra zware handbogen, enzovoorts.* *De foto komt van de Facebook-pagina van Dmitry Moiseev die zich specialiseert in dit soort oude trainmethodes.*

Toch hebben we in mijn school ‘objecttraining’ — diverse soorten heel specifieke training waarbij wel degelijk gebruik wordt gemaakt van gewichten. Deze objecttraining is niet bedoeld om sterker te worden maar gericht op het doen toenemen van sensitiviteit en, daarnaast, om het ‘schaduwen’ te ondersteunen: in Tai Chi draait namelijk alles om gevoelsgewaarwording.

Echter, wij hebben één trainingsmethode die wel degelijk echte krachttraining is: voor de handen. Waarom is dat?

Op zich is die krachttraining voor de handen nergens voor nodig, maar het is de enige vorm van krachttraining die je energetische sensitiviteitsontwikkeling niet in de weg zit; en de reden om deze training erbij te houden is (behalve dat ik het persoonlijk gewoon leuk vind om te doen) eerst en vooral om de mind van de leerling tevreden te houden: “Oh, krachttraining mag niet maar dit mag gelukkig nog wél”. Later, als de leerling dan iets van het energetische niveau gaat ‘pakken’, heeft niets hem in de weg gestaan bij het ontwikkelen van de benodigde sensitiviteit — ook zijn eigen mind niet die anders geen vertrouwen gehad zou hebben in het ‘geen kracht’-principe. Maar eigenlijk doen we totaal niets met die handkracht.

Als je de tegenstander als een boom ziet zou je kunnen stellen dat ‘kracht-stijlen’ (harder, sterker, sneller enzovoorts) de stam kunnen omkappen doordat ze, als een houthakker, de uitstekende takken beetje bij beetje hebben afgebroken, net zolang tot ze bij de stam komen.

Stijlscholen zoals Tai Chi, Tit Khun, Baguazhang en dergelijke werken daarentegen meer als de wind: die is helemaal niet met het omhakken van de stam bezig maar omgeeft de hele boom zoveel mogelijk en blijft dat doen, ongeacht hoe de boom vervormt onder het waaien van de wind. Dus de boom buigt zus vanwege de wind maar overal is wind, dan buigt de boom zo vanwege de wind maar ook dan is er nog steeds overal wind: overal is wind, ongeacht hoe de boom meegeeft. Dan is de wind weer hier, dan weer daar, en de boom zoekt zich te verdedigen tegen een aanval die er helemaal niet is. Daardoor beweegt ze heen-en-weer, zus-en-zo, en omdat ze te stug is om de wind blijvend te volgen hakt de boom uiteindelijk zichzelf om.

De wind heeft geen vijand.

Dit noemen we, in Tai Chi-termen, ‘jin’ 勁. Jin staat lijnrecht tegenover ‘li’ 力. Hoewel een woordenboek beide termen als ‘kracht’ vertaalt is er een groot verschil:

Li 力 is de kracht die ik zelf inzet om een fysiek resultaat te bereiken. Jin 勁 daarentegen is de kracht die mijn tegenstander ervaart terwijl ik geen kracht heb ingezet.

Jin is de kracht van de wind.

Pagina's: 1 2